Ffosydd y Rhyfel Byd Cyntaf

Oddi ar Wicipedia
(Ailgyfeiriad oddi wrth Ffosydd (Rhyfel Byd Cyntaf))
Jump to navigation Jump to search
 Rhybudd! Broom icon.png Mae angen cywiro iaith yr erthygl hon.
Beth am fynd ati i'w chywiro?

Dyma restr o erthyglau i'w cywiro: Tudalennau â phroblemau ieithyddol.

Roedd y Rhyfel Byd Cyntaf ar Ffrynt y Gorllewin yn yr achos fwyaf ac amlycaf o ryfela mewn ffosydd.[1]

Dechreuodd y Rhyfel Byd Cyntaf ar 28 Mehefin 1914, wedi i Franz Ferdinand gymeryd dros Bosnia a chael ei ladd. Cyrhaeddodd y ddau ochr a oedd yn ymladd (Yr Entente Driphlyg: sef Prydain, Ffrainc a Rwsia a'r Pwerau Canolog: sef Yr Almaen, Awstria a Hwngari) Gwlad Belg. Nid oedd neb am fynd ymlaen i ymosod y gelyn, ond nid oedd neb am dynnu nôl a cholli tir a dangos gwendyd. Felly penderfynodd y ddau fyddin i gloddio ffosydd enfawr, tua 12 troedfedd dwfn, ar hyd eu tir. Rhoddwyd yr enw tir neb i'r tir rhwng ffosydd blaen yr Entente Driphlyg a'r Pwerau Canolog. Credodd y fyddin cyn mynd i'r ffosydd y buont yno am rai wythnosau; ond fe barodd yr hunllef o fyw yno am tua 5 mlynedd. Bydd milwyr yn treulio rhai diwrnodau yn y llinell flaen cyn symud yn ôl i gael gorffwys neu i fod yn yr ail linellau o'r ffosydd neu'r llinell gymorth. Roedd y ffosydd yn 400 o filltiroedd o hyd. Roedd siâp y ffosydd yn newid pob dydd oherwydd bod yr ymosodiadau yn ei niweidio. Gorfodd y milwyr i ail-adeiladu rhannau ohono nifer o weithiau.

Roedd nifer o broblemau yn wynebu milwyr y ffosydd yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf ac roedd eu amodau byw yn wael iawn. Roedd milwyr ag ofn nwy a chael eu lladd; yn gorfod byw mewn man mor agored a dioddef pob tywydd, megis eira, glaw neu haul; dioddef o afiechydion fel dolur traed y ffosydd a niwmonia a.y.y.b; nid oedd ganddynt fwyd da na dŵr glan; nid oedd modd iddynt ymolchi eu hun na eu dillad; roedd llygod mawr yn bla yno ac roedd y cosbau yn llym iawn.

Amodau byw[golygu | golygu cod y dudalen]

Roedd amodau byw gwael iawn yn y ffosydd. Gan bod y milwyr allan yn yr awyr agored, roedd y tywydd o hyd yn broblem. Doedd dim unrhyw gysgod o gwbwl. Roedd hi'n oer, gwlyb ac weithiau'n bwrw eira. Ond wedyn pan roedd yr haul allan, roedd hi'n rhy boeth, ac yn gwneud i'r milwyr i chwysu a llosgi. Crëodd nifer o filwyr 'dug outs', sef tyllau yn wal y ffosydd i orwedd ynddo neu i gael cysgod. Roedd y dŵr yn casglu ar waelod y ffosydd wedi iddi fwrw glaw, a roedd traed y milwyr yn wlyb am rhan fwyaf o'r amser a phan roedd hi'n rhewi wedyn, byddant yn ddioddef o 'draed y ffosydd'. Yn syml, roedd y dŵr ar/yn eu traed yn rhewi ar ddiwrnod oer ac yn chwyddio'r croen. Weithiau bydd y meinweoedd yn pydru. Pan oedd yn dadle, roedd y traed yn troi'n ddu. Roedd nifer o filwyr yn gorfod colli eu traed oherwydd o'r niwed, ac roedd y rhai oedd yn lwcus yn llai lwcus na oeddent yn credu yr oeddent; yn gorfod byw gyda phoen erchyll. Wedi'r gaeaf cyntaf, daeth rheol bod rhaid i filwyr tynnu eu esgidiau a'i sannau i ffwrdd pan byddant yn cael amser. Bu farw tua 23,000 o filwyr o achos traed y ffosydd yn ystod y rhyfel. Roeddent yn dioddef o salwch eraill hefyd, fel pneumonia a.y.y.b.

Amod byw arall oedd: y bwyd gwael. Bwyd tun oedd ei prydau fel arfer – pethau fel cig eidion mewn tun, ffa pob a.y.y.b. Weithiau bydd cerbyd yn dod â bwyd poeth i'r llinell blaen; ond dim yn aml gan bod yna risg o'r cerbyd cael ei daro gan fom. Doedd dim dŵr glan i'w yfed chwaith.

Hylendid oedd problem arall. Nid oedd ganddynt dŵr glan na dillad. Roedd hyn yn arwain at afiechydion a yn atynnu parasitiaid fel chwain i fyw arnynt. Wedi iddynt mynd nol i orffwys roedd rhaid i'r milwyr cael dillad glan; a'r unig ffordd o gael gwared o'r chwain oedd berwi'r dillad. Roedd y pryfed bach yma yn dod oddi ar lygod mawr. Dyna broblem arall oedd yn wynebu'r dynion. Roedd yr anifeiliaid yma'n cario clefydon ac hefyd yn bwydo ar cyrff y meirwon. Roedd hyn yn deimlad trist i'r milwyr, ond doedd dim ffordd o'i atal. Roedd y llygod yn cael ei denu o bell oherwydd yr holl fwyd.

Nid oedd man penodol i'r milwyr fynd i'r toiled gan fod y ffosydd yn cael ei fomio mor aml. Adeg nos y bu rhai yn ceisio mynd mewn tyllau roedd y sieliau wedi'u wneud ar dir neb.

Roedd ofn enfawr ar filwyr o gael eu lladd. Un bore lladdwyd 21,000 a 36,000 wedi'u clwyfo neu eu dal. Roedd nwy yn lladd nifer fawr hefyd. Os roedd y nwy gwenwynnig yma'n cael ei anadlu i fewn roedd y dioddefwr yn gorfod marw marwolaeth araf a phoenus ac roeddent yn pesychu ewyn melyn i fyny. O 1914 hyd 1918 cafodd 18, 500, 000 o filwyr wedi cael eu lladd a 16, 000,000 o sifiliaid. Lladdwyd 8% o boblogaeth Prydain. Os na bydd y milwyr yn fodlon ymladd roeddent yn cael eu cosbi. Roedd y cosb yn un llym: sef cael ei saethu'n farw. Roedd y fyddin yn gwneud yn siwr bod pob milwr yn ymladd am ei gwlad. Hefyd roedd y gosb yr un fath am gysgu tra a'r dyletswydd gwtlio allan. Roeddech yn cael eich trin fel bradwr.

Cysuron[golygu | golygu cod y dudalen]

Un o brif gysuron y milwyr oedd derbyn parseli a llythyron oddi wrth teulu. Roeddent wrth ei bod â'r rhodd hyn. Bu rhan fwyaf ohonynt yn darllen ei llythr drostodd a throsodd ac weithiau yn ei ddarllen allan yn uchel i'r milwyr eraill. Bu rhan fwyaf hefyd yn tresori'r ddarn o bapur, gan ei gadw yn y poced sy'n agosaf i'r galon. Fel arfer roedd y parseli yn cynnwys bwyd neu nwyddau y byddai'n atgoffa'r milwr o gartref.

Cysur arall oedd ffrindiau. Fel arfer bu ffrindiau yn mynd gyda'i gilydd i ryfela ac yn helpu, cysuro, adloni a chadw cwmni i'w gilydd. Roedd y milwyr wrth ei bodd ag yfed alchahol a ysmygu. Roedd y cyffuriau yma'n eu cadw'n hapus. Weithiau, cyn mynd i ymladd, byddant yn cael llon pened o chwisgi i roi 'llif adrenelin' i wneud iddynt ymladd yn well. Roeddent hefyd yn hoffi cnu a chwarae cardiau i godi ysbryd pawb, pasio'r amser a'u adlonu. Roedd crefydd yn bwysig iawn i rai milwyr. Byddant yn gweddio a canu emynau mewn gobaith y bu Duw yn eu cadw'n iach ac yn saff. Byddant yn cario beibl neu ffotograff yn eu pocedu oedd yn agosaf i'r galon, gan gofio amdo o hyd.

Roedd yr holl gysuron yma'n helpu iddynt byw trwy amseroedd caled ac i ymladd.

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. (Saesneg) What was trench warfare?. Prifysgol Durham. Adalwyd ar 27 Awst 2013.