Enid Morgan

Enid Morgan
Enid yn 2025, yn Parêd Gŵyl Dewi Aberystwyth
Ganwyd	Rhydaman
Dinasyddiaeth	Cymru
Alma mater	Ysgol Ramadeg Rhydaman Coleg y Santes Ann
Priod	Gerald Morgan
Plant	Geraint Morgan

Mae’r Parchedig Ganon Enid R Morgan yn offeiriad yn yr Eglwys yng Nghymru. Yr oedd ymhith y grwp cyntaf o wragedd i gael eu hordeinio’n offeiriaid ar Ŵyl Ystwyll 1997. Gwasanaethodd fel diacon â gofal plwyfi gwledig 1986 -1993 pryd yr apwyntiwyd hi yn Gyfarwyddydd Cenhadu’r Eglwys i gydweithio â’r fainc esgobion, y swydd uchaf i’w chynnal gan wraig tan hynny.

Fe’i haddysgwyd yn Ysgol Ramadeg Rhydaman, ac yng Ngholeg y Santes Ann yn Rhydychen lle y graddiodd yn Saesneg ym 1961. Yn ystod y cyfnod coleg bu’n gweithio ar Cherwell, papur newydd y myfyrwyr, y gyntaf o gyfres o bapurau a chylchgronau y bu’n ymwneud â hwy yn ystod ei gyrfa. Wedi graddio ym 1961 bu’n gweithio am flwyddyn ar y Western Mail yng Nghaerdydd, cyn dychwelyd i’r byd academaidd ym Mangor i gychwyn traethawd MA ar Emrys ap Iwan yn 1962-1963. Ar ôl priodi â Gerald Morgan ym 1963 bu’n gweithio gydag Alun R. Edwards ar gyfnod llunio’r Cyngor Llyfrau Cymraeg. Ar ôl symud i Sir Fôn yn 1968 troes o’i chefndir ymneilltuol at yr Eglwys yng Nghymru.

Ar ôl troi’n eglwyswraig bu’n helpu’r Parchedig Ganon Norman Hughes, offeiriad Pentraeth yn Sir Fôn, i olygu’r Haul a’r Gangell, cylchgrawn chwarterol yr Eglwys yng Nghymru. Wedi hynny yn 1970 daeth yn olygydd papur wythnosol Cymraeg yr Eglwys, sef Y Llan. Yn 1979 dechreuodd ar radd ddiwinyddol yn y Coleg Diwinyddol yn Aberystwyth. Fe’i hordeiniwyd yn ddiacon yn haf 1984 gan weithio ym mhlwyfi gwledig yng Ngheredigion.

Bywyd personol

Ym 2023 dathlodd ei phriodas ddeiamwnt (60 mlynedd) gyda Gerald. Mae ganddynt dri mab (Rhys, Geraint a Deiniol) chwech ŵyr ac un gorŵyr. Fe’i gwnaed yn Ganon Anrhydeddus Eglwys Gadeiriol Llandaf gan yr Archesgob Barry Morgan yn 2003. Ers ymddeol yn 2005 rhoddodd lawer o’i hamser i fudiad Cristnogaeth21, mudiad a sefydlwyd i ddehongli’r ffydd i ganrif newydd. Bu’n olygydd ar y cylchgrawn Agora ar wefan C21.

Llyfryddiaeth

Llyfrau

Cyfoeth o’i Drysor: Gweddiau Hen a Newydd (Gwasg yr Eglwys yng Nghymru, 1992)

Y Dioddefus sy’n Maddau, dwy gyfrol, addasiad i’r Gymraeg o Jesus the Forgiving Victim gan James Alison (Cyhoeddiadau’r Gair, 2001)

Llythyrau o Salvador: Pynciau Efengyl a Diwylliant (Bwrdd Cenhadu’r Eglwys yng Nghymru, 1997)

Penodau

'Revenge and Reconciliation: A Girardian Reading of the Four Branches of the Mabinogi', Studia Celtica XLVI, (2013), 140-166

'The Church and the Welsh Language', yn A New History of the Church in Wales, gol. Norman Doe (Cambridge University Press, 2020), t.275

Pamffledyn

Emrys ap Iwan: Garddwr Geiriau (Astudiaethau Theatr Cymru. Rhif 2, 1980)

Erthyglau

Erthyglau yn Yr Haul a’r Gangell 1968-72

Colofnau Golygyddol yn Y Llan 1972-79

Colofnau golygyddol ac erthyglau yn Agora, cylchgrawn C21 ar wefan

Cristnogaeth21 (2018-2022)