Emmy Noether

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Emmy Noether
Noether.jpg
Ganwyd 23 Mawrth 1882 Edit this on Wikidata
Erlangen Edit this on Wikidata
Bu farw 14 Ebrill 1935 Edit this on Wikidata (53 oed)
Achos: syst wyfaol Edit this on Wikidata
Bryn Mawr Edit this on Wikidata
Dinasyddiaeth Yr Almaen Edit this on Wikidata
Addysg Doethuriaeth, cymhwysiad Edit this on Wikidata
Alma mater
  • Prifysgol Erlangen-Nuremberg Edit this on Wikidata
Galwedigaeth Mathemategydd, ffisegydd, academydd Edit this on Wikidata
Cyflogwr
Adnabyddus am Noether's theorem Edit this on Wikidata
Plaid Wleidyddol Plaid Sosialaidd, Democrataidd yr Almaen, Plaid Sosialaidd Ddemocrataidd Annibynnol yr Almaen Edit this on Wikidata
Tad Max Noether Edit this on Wikidata
Gwobr/au Gwobr Goffa Ackermann–Teubner Edit this on Wikidata

Mathemategydd o'r Almaen oedd Emmy Noether (23 Mawrth 188214 Ebrill 1935), a ddisgrifiwyd gan Pavel Alexandrov, Albert Einstein, Jean Dieudonné, Hermann Weyl a Norbert Wiener fel y mathemategydd benywaidd bwysicaf yn hanes mathemateg.[1][2]

Roedd yn o'r mathemategwyr a ddatblygodd y cysyniad o fodrwy rhwng y 1870au a'r 1920au. Fel rhan o'r gwaith hwn, ei chyd-fathemategwyr oedd Dedekind, Hilbert a Fraenkel. Datblygodd hefyd nifer o gysyniadau pwysig o fewn algebra haniaethol a ffiseg damcaniaethol. Mewn ffiseg, mae 'damcaniaeth Noether yn egluro'r cysylltiad rhwng cymesuredd a Deddf Cadwraeth.[3]

Manylion personol[golygu | golygu cod y dudalen]

Ganed Emmy Noether ar 23 Mawrth 1882 yn Erlangen ac wedi gadael yr ysgol leol bu'n astudio Gwyddoniaeth ym Mhrifysgol Erlangen–Nuremberg (lle roedd ei thad Max Noether, hefyd yn ddarlithydd), Prifysgol Göttingen, yr Almaen ac yna Coleg Bryn Mawr, UDA. Ymhlith yr anrhydeddau a gyflwynwyd iddi am ei gwaith mae'r canlynol: Gwobr Goffa Ackermann–Teubner. Gan mai merch oedd hi, ni dderbyniodd swydd athro prifysgol llawn, a mynegodd nifer o'i chydweithwyr eu siom yn y drefn anheg yma.

Yn ystod ei blynyddoedd olaf, dychwelodd i Brifysgol Bryn Mawr, ac yno y claddwyd ei llwch. Achoswyd ei marwolaeth gan syst wyfaol.

Gyrfa[golygu | golygu cod y dudalen]

Credodd fod gan gomiwnyddiaeth rinweddau bydeang a symudodd i Brifysgol Moscfa i barhau a'i gwaith. Erbyn 1932, roedd mathemategwyr y byd yn sylweddoli mawredd ei gallu a'i gwaith o fewn maes mathemateg.

Aelodaeth o sefydliadau addysgol[golygu | golygu cod y dudalen]

  • Prifysgol Göttingen[4]
  • Coleg Bryn Mawr[5]
  • Prifysgol Erlangen-Nuremberg

Aelodaeth o grwpiau a chymdeithasau[golygu | golygu cod y dudalen]

  • Cylch Mathemategol Palermo
  • Cymdeithas Mathemategwyr yr Almaen

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Gwall cyfeirio: Tag <ref> annilys; ni osodwyd unrhyw destun ar gyfer y 'ref' einstein
  2. Alexandrov 1981, p. 100.
  3. Gwall cyfeirio: Tag <ref> annilys; ni osodwyd unrhyw destun ar gyfer y 'ref' neeman_1999
  4. https://www.sciencenews.org/article/emmy-noether-theorem-legacy-physics-math; dyddiad cyrchiad: 13 Mehefin 2018.
  5. http://cwp.library.ucla.edu/Phase2/Noether,_Amalie_Emmy@861234567.html; dyddiad cyrchiad: 26 Mawrth 2018.