Eisteddfod Genedlaethol Cymru Rhosllannerchrugog 1945
 | |
| Enghraifft o: | un o gyfres reolaidd o wyliau  |
|---|---|
| Dyddiad | 1945 |
| Cyfres | Eisteddfod Genedlaethol Cymru |
| Lleoliad | Rhosllannerchrugog |
| Gwladwriaeth | y Deyrnas Unedig |
| Dynodwyr | |
Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol Cymru 1945 yn Rhosllannerchrugog, Sir Ddinbych (Bwrdeistref Sirol Wrecsam bellach).
| Cystadleuaeth | Teitl y Darn | Ffugenw | Enw |
|---|---|---|---|
| Y Gadair | Yr Oes Aur | "Jason" | Tom Parri Jones |
| Y Goron | Coed Celyddon | "Rhyd-y-croesau" | Griffith John Roberts |
| Tlws y Ddrama | - | - | Neb yn deilwng[1] |
Cafwyd perfformiad gyntaf Prelude for the Youth of Wales gan Arwel Hughes yn yr Eisteddfod. Perfformiwyd y gwaith hwn o flaen bedwar mil o bobl ym mhafiliwn yr Eisteddfod yn Rhosllannerchrugog. Trefnwyd y gyngerdd hon gan drigolion Rhosllannerchrugog a hefyd pwyllgor y 'Rhos Mine Workers' Institute' ('Y Stiwt' ar lafar yn lleol).
Perfformiwyd y rhaglen gan Gerddorfa Ffilharmonig Lerpwl dan arweinyddiaeth Albert Coates gydag Eva Turner yn unawdydd. Canwyd clod i "un o gyfansoddwyr gorau Cymru", Arwel Hughes, a arweiniodd y perfformiad cyntaf o'i waith Prelude for the Youth of Wales, gwaith i gerddorfa lawn.
Hon oedd yr Eisteddfod olaf i'w chynnal yn ystod yr Ail Ryfel Byd: gollyngwyd bombiau atomig ar Hiroshima a Nagasaki yn ystod wythnos yr Eisteddfod, a chyhoeddi diwedd yr Ail Ryfel Byd ar y dydd Gwener.[2] Trefnwyd gwasanaeth diolchgarwch ar fyr rybudd, gyda chanu'r emyn Cyfamod Hedd a gweddi gyhoeddus a arweiniwyd gan y cyn-archdderwydd Elfed, oedd yn 85 oed ac yn ddall.[3]
Drama
[golygu | golygu cod]12 cwmni drama "yn unig" fu'n cystadlu ar berfformio "drama un-act Gymraeg na fu ym mhrawf terfynol yr Eisteddfod Genedlaethol yn ystod y 10 mlynedd diwethaf"[1] Mary Lewis a John Gwilym Jones oedd yn beirniadu. Y tri chwmni a ddewiswyd ar gyfer yr Ŵyl oedd:
- Cwmni Llangefni - Lluest y Bwci gan Matthew Williams
- Cwmni Trefnant - Jane Wogan gan Florence Howell
- Cwmni Treherbert - Gwaelod y Gwpan gan George Davies
Gweler hefyd
[golygu | golygu cod]- Eisteddfod Genedlaethol Cymru – hanes yr Eisteddfod Genedlaethol
- Eisteddfod Genedlaethol Cymru Dyffryn Maelor 1961 – achlysur arall pan gynhaliwyd yr Eisteddfod yn Rhosllannerchrugog
