Eisteddfod Genedlaethol Cymru Glyn Ebwy a'r Cylch 1958

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Eisteddfod Genedlaethol Cymru Glyn Ebwy a'r Cylch 1958
Lleoliad Glyn Ebwy, Blaenau Gwent
Cynhaliwyd 1958
Enillydd y Goron Llewelyn Jones o Lanbadarn
Enillydd y Gadair T. Llew Jones
Paul Robeson ar y llwyfan yn ystod y gymanfa ganu
Enillydd y Goron: Llewelyn Jones o Lanbadarn gyda'r Archdderwydd
Cadeirio T. Llew Jones

Cynhaliwyd Eisteddfod Genedlaethol Cymru Glyn Ebwy a'r Cylch 1958 yn nhref Glyn Ebwy, Sir Fynwy (Blaenau Gwent bellach). Er bod y rheol Gymraeg wedi'i sefydlu, bu eithriadau yn yr Eisteddfod hon; fe siaradodd Aneurin Bevan, yr aelod seneddol lleol o 1929 tan 1960, yn y Saesneg, gan na throsglwyddodd ei rieni'r iaith Gymraeg iddo, a oedd yn arferiad cyffredin y dyddiau hynny. Disgrifiodd Bevan yr Eisteddfod fel "conglfaen gwareiddiad", ac anogodd beidio â chyfeirio at "Gymru a Mynwy" mwyach gan mai nodweddion Cymreig oedd i bobl Mynwy.

Bu cryn ddadlau yn y wasg ynglŷn â'r rheol Gymraeg; roedd y Western Mail yn dadlau am lai o Gymraeg yn yr Eisteddfod, er mwyn y di-Gymraeg, ond yr oedd eraill yn poeni y byddai'r Eisteddfod yn dychwelyd i fod yn ddwyieithog unwaith yn rhagor. Roedd y rheol Gymraeg yn golygu bod cannoedd o bobl yng Nglyn Ebwy wedi eu diddori yn y Gymraeg ac yn awyddus i'w dysgu.

T. Llew Jones oedd enillydd y gadair, bardd ac awdur nifer fawr o lyfrau darllen i blant. Testun yr awdl oedd Caerllion-ar-Wysg. Yn yr awdl, mae tad-cu yn poeni bod ei ŵyr yn cyfeillachu gyda'r Rhufeiniaid, gan ddysgu eu hiaith a'u diwylliant ac yn troi'i gefn ar Gymru a'r Gymraeg. Roedd y neges hon yn hynod o berthnasol i'r hyn oedd yn digwydd yng Nghymru ym 1958 a hyd yn oed heddiw.

Bu dadleuon eraill hefyd yn Baner ac Amserau Cymru; beirniadodd R. Gerallt Jones y beirniaid am eu dibyniaeth ar chwaeth bersonol a'u safon isel, a beirniadodd Kate Roberts yr Eisteddfod am beidio â thalu sylw teilwng i'r nofel a diffyg urddas seremoni'r fedal ryddiaith.

Ymwelodd Paul Robeson â'r Eisteddfod hon.

Prif Gystadlaethau
Cystadleuaeth Teitl y Darn Ffugenw Enw
Y Gadair Caerllion-ar-Wysg - T. Llew Jones
Y Goron Cymod - Llewelyn Jones
Y Fedal Ryddiaith Ei Ffanffer ei Hun E. Cynolwyn Pugh

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]