William Jones (Ehedydd Iâl)

Oddi ar Wicipedia
(Ailgyfeiriad oddi wrth Ehedydd Iâl)
Neidio i: llywio, chwilio
Tŷ gyda chofeb i'r emynydd, ger Llanarmon-yn-Iâl, Sir Ddinbych.
Y gofeb - llun manwl.
Carreg fedd y bardd yn Llandegla.

Bardd o'r 19g oedd William Jones (15 Awst 181515 Chwefror 1899), a gyhoeddodd ei waith wrth yr enw barddol Ehedydd Iâl. Cafodd ei eni yn Cefn Deulin, Derwen, ger Rhuthun, Sir Ddinbych.

Bywyd teuluol[golygu | golygu cod y dudalen]

Cafodd ei fedyddio ar 6 Awst 1815, yn blentyn i William a Catherine Jones. Bu'n briod ddwy waith: i Alice Evans (o Lerpwl) yn gyntaf ac yna i ferch o'r enw Hannah. Rhyngddynt, cafwyd 17 o blant. Mae ei fedd i'w gweld ym mynwent Llandegla. Yn 1906, claddwyd ei ail wraig yn yr un bedd. Ni wyddom lle claddwyd Alice, ei wraig gyntaf.

Bu'n byw yn Nhafarn-y-Gath (llun ar y dde) rhwng 1850 a'i farwolaeth yn 1899, gan weithio am y pymtheg mlynedd cyntaf fel tafarnwr anfoddog, cyn troi'r dafarn yn fferm.

Gyrfa[golygu | golygu cod y dudalen]

Brodor o Dderwen, Sir Ddinbych, oedd William Jones, yn felinydd a ffermwr wrth ei alwedigaeth. Daeth yn ffigwr adnabyddus yn yr eisteddfodau. Fe'i cofir fel emynydd, yn bennaf am yr emyn sy'n dechrau 'Er nad yw 'nghnawd ond gwellt'. Casglwyd ei gerddi ac emynau a'u cyhoeddi flwyddyn cyn ei farwolaeth yn y gyfrol Blodau Iâl (Wedi Eu Casglu a'u Trefnu gan y Parch. John Felix).

Ni chafodd ysgol, namyn ysgol y werin. Bu'n gweithio ar y ffermydd canlynol:

  • Llwyn Isaf - yn 9 oed
  • Plas-yn-Nerwen - am tua 7 mlynedd gyda John Davies, bardd lleol
  • Yr Hendre, Gwyddelwern - lle cafodd gopi o ramadeg Bardd Nantglyn; bu yma am saith neu wyth mlynedd
  • Rhyd-y-Marchogion, Llanelidan - at Mrs. Davies lle cyfansoddodd yr emyn enwog, 'Er nad yw 'nghnawd ond gwellt'.
  • Green Parc, Llandegla
  • Melin y Mwynglawdd - am dair blynedd
  • Tafarn-y-Gath - ryw filltir o bentref Llandegla. Aeth yno tua 1850 fel tafarnwr anfoddog a ffermwr am tuag wyth mlynedd. Yma y bu farw ar 15 Chwefror 1899.

Yr emyn 'Er nad yw 'nghnawd ond gwellt'[golygu | golygu cod y dudalen]

Y nefoedd uwch fy mhen
A dduodd fel y nos,
Heb haul na lleuad wen
Nac unrhyw seren dlos
A llym gyfiawnder oddi fry
Yn saethu mellt o'r cwmwl du.

Cydwybod euog oedd
Yn rhuo dan fy mron
Mi gofia'i chwerw floedd
Tra ar y ddaear hon -
Ac yn fy ing ymdrechais ffoi,
Heb wybod am un lle i droi.

Mi drois at ddrws y Ddeddf
Gan ddisgwyl cael rhyddhad;
Gofynnais iddi'n lleddf
Roi imi esmwythâd:
'Ffo am dy einioes', ebe hi,
'At Fab y Dyn i Galfari!'

Gan ffoi, ymdrechais ffoi
Yn sŵn taranau ffroch,
Tra'r mellt yn chwyrn gyffroi
O'm hôl fel byddin goch;
Cyrhaeddais ben Calfaria fryn,
Ac yno gwelais Iesu gwyn.

Er nad yw 'nghnawd ond gwellt
A'm hesgyrn ddim ond clai,
Mi ganaf yn y mellt
Maddeuodd Duw fy mai:
Mae craig yr oesoedd dan fy nhraed
A'r mellt yn diffodd yn y gwaed.

Llyfryddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Gwaith y bardd[golygu | golygu cod y dudalen]

  • Blodau Iâl, golygwyd gan John Felix (1898)

Cefndir ac erthyglau[golygu | golygu cod y dudalen]

  • 'Adgofion Fy Mywyd' yn Blodau Iâl
  • Evan Isaac, Prif Emynwyr Cymru (1925)
  • 'Ehedydd Iâl trwy Lygaid Plentyn', gan E. Tegla Davies, yn Cymru (O.M.E.), 1918.
  • Bye–Gones, 1899, t. 45.

Dolenni allanol[golygu | golygu cod y dudalen]