Cudyll bach

Oddi ar Wicipedia
(Ailgyfeiriad oddi wrth Cudyll Bach)
Neidio i: llywio, chwilio
Cudyll bach
Ceiliog
Dosbarthiad gwyddonol
Teyrnas: Animalia
Ffylwm: Chordata
Dosbarth: Aves
Urdd: Falconiformes
Teulu: Falconidae
Genws: Falco
Rhywogaeth: F. columbarius
Enw deuenwol
Falco columbarius
Linnaeus, 1758

Mae'r Cudyll bach neu'r Llam-sydyn (Falco columbarius) yn aderyn ysglyfaethus bychan sy'n nythu trwy rannau helaeth o Ewrop, Asia a Gogledd America.

Adeiledir y nyth un ai ar lawr ar dir agored neu mewn coeden sy'n agos i dir agored. Yn y rhannau hynny lle mae'r gaeafau'n oer mae'n aderyn mudol, yn symud i'r de neu tua'r gorllewin i dreulio'r gaeaf. Lle nad yw'r gaeafau mor oer mae'n aros trwy'r flwyddyn ond yn aml yn symud o'r ucheldiroedd i dreulio'r gaeaf o gwmpas gan y môr.

Mae'r ceiliog y llwydlas ar y cefn a gwawr oren ar y bol. Mae'r iâr, sydd gryn dipyn yn fwy na'r ceiliog, yn frown tywyll ar y cefn ac yn wyn gyda smotiau brown ar y bol.

Prif fwyd y Gwalch bach yw adar bychain, megis ehedyddion a chorhedyddion, sy'n cael eu dal trwy hedfan yn isel ac yn gyflym dros dir agored. Ambell dro mae'n dal pryfed.

Nid yw'n aderyn cyffredin iawn yng Nghymru, ond mae cryn nifer yn nythu ar yr ucheldiroedd, er enghraifft ar Y Berwyn, ac maent i'w gweld yn rheolaidd ger glannau'r môr yn y gaeaf. Credir bod ei niferoedd yn sefydlog.

Heboca yn yr Oesoedd Canol[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn nhraethawd doethuriaeth Howard WillamsAdar yng Ngwaith y Cywyddwyr (2014) dau gyfeiriad yn unig i’r Cudyll coch sydd, o’i gymharu a 9 cyfeiriad at y Cudyll bach. Arwydd yw hwn, o bosib, nas defnyddid y cudyll coch i ddibenion heboca yn yr Oesoedd Canol cymaint ac y defnyddid ei gefnder llai. Roedd un o'r ddau gyfeiriadau hefyd yn ddigon amwys: meddai Howard, “Nid yw’n anodd credu mai aderyn cyfansawdd a ddisgrifir ambell waith... Ni fyddai beirdd yr Oesoedd Canol yn unigryw yn hyn o beth. Dengys yr aderyn ysglyfaethus yn y gerdd enwog gan I. D. Hooson, ‘Y Cudyll Coch’, nodweddion a berthyn i dair rhywogaeth, sef y Boda a’r Gwalch glas yn ogystal â'r cudyll coch ei hun”.[1]

Teulu[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae'r cudyll coch Mauritius yn perthyn i deulu'r Hebogiaid (Lladin: Falconidae). Dyma aelodau eraill y teulu:

Rhestr Wicidata:


rhywogaeth enw tacson delwedd
Caracara Forster Phalcoboenus australis
Striated Caracara on Saunders Island (5551648335).jpg
Caracara gyddfwyn Phalcoboenus albogularis
MilvagoAlbogularisGould.jpg
Caracara mynydd Phalcoboenus megalopterus
Phalcoboenus megalopterus near Macchu Picchu.jpg
Caracara tagellog Phalcoboenus carunculatus
Ecuador 0698b Carunculated Caracara.jpg
Corhebog adain fannog Spiziapteryx circumcincta
Spiziapteryx circumcincta 1862.jpg
Corhebog Affrica Polihierax semitorquatus
Polihierax semitorquatus -Buffalo Springs National Park, Kenya-8.jpg
Hebog coed Buckley Micrastur buckleyi
Hebog coed cefnllwyd Micrastur mirandollei
Micrastur mirandollei 1902.jpg
Hebog coed llinellog Micrastur gilvicollis
Hebog coed llwyd Micrastur plumbeus
MicrasturPlumbeusGronvold.jpg
Hebog coed rhesog Micrastur ruficollis
Micrastur ruficollis -Parque Estadual da Serra da Cantareira, Sao Paulo, Brazil-8.jpg
Hebog coed torchog Micrastur semitorquatus
Micrastur semitorquatus.jpg
Hebog tinwyn Polihierax insignis
PoliohieraxInsignisKeulemans.jpg
Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.
  1. Bwlein 105 Tachwedd 2016; Cymdeithas Edward Llwyd; adalwyd 21 Tachwedd 2016.