Neidio i'r cynnwys

Cognac (diod)

Oddi ar Wicipedia
Cognac
Mathbrandi, eau-de-vie Edit this on Wikidata
Lliw/iauamber Edit this on Wikidata
GwladFfrainc Edit this on Wikidata
GwladwriaethFfrainc Edit this on Wikidata
Gwefanhttps://www.cognac.fr/, https://www.cognac.fr/en/ Edit this on Wikidata
Dynodwyr
Freebase/M/0lhmp edit this on wikidata
Thesawrws y BNCF41227 edit this on wikidata
Tudalen Comin Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia

Mae coniac[1] neu cognac (Ffrangeg: [kɔɲak]) yn fath o frandi a enwir ar ôl ardal Cognac yn Ffrainc. Fe'i cynhyrchir yn commune Cognac ac yn y départements cyfagos, Charente a Charente-Maritime, mewn rhanbarth tyfu gwin swyddogol dynodedig.[2] Mae'r rhanbarth hwn wedi'i rannu'n chwe ardal gyda gwahanol gognacs yn cael eu cynhyrchu ym mhob un.[3]

Mae cynhyrchu cognac yn dod o dan y dynodiad appellation d'origine contrôlée (AOC) Ffrengig, gyda dulliau cynhyrchu ac enwi yn ofynnol i fodloni gofynion cyfreithiol penodol. Ymhlith y grawnwin penodedig, ugni blanc, a elwir yn lleol yn Saint-Émilion, yw'r un a ddefnyddir fwyaf eang.[4] Rhaid distyllu'r brandi ddwywaith mewn peiriau distyllu copr a'i aeddfedu am o leiaf ddwy flynedd mewn casgenni derw Ffrengig o Limousin neu Tronçais, Allier neu Nevers – y mwyafrif yn dod o'r ddau gyntaf.[3] Mae cognac yn aeddfedu yn yr un modd ag aeddfedu mewn casgenni wisgi a gwin, ac mae'r rhan fwyaf o cognacs yn treulio llawer mwy o amser "ar y pren" na'r gofyniad cyfreithiol lleiaf.

Hanes

[golygu | golygu cod]

Mae hanes distyllu diodydd alcoholaidd yn gysylltiedig yn agos â distyllu at ddibenion alcemeg, a ddaeth yn fwyfwy cyffredin yn niwedd yr Oesoedd Canol a dechrau'r cyfnod modern cynnar. Dywedir mai'r Chevalier de la Croix-Maron, un o hynafiaid y teulu Castelbajac, a gynhyrchodd cognac, yw "dyfeisiwr" chwedlonol cognac. Dechreuodd allforio "gwin" distylledig, ac felly llawer hirach ei barhad, i Loegr, Iwerddon, Sgandinafia, Gogledd America, a'r Antilles yn yr 17g. Cafodd y casgenni eu cludo i lawr Afon Charente ar farsiau (gabares) i borthladd Rochefort, ac yna eu cludo gan longau dros y cefnfor i wledydd eraill. Un o'r prif resymau dros ddistyllu oedd bod gwin yn aml yn mynd yn sur ac felly'n anyfadwy wrth ei gludo. Roedd cynnwys alcohol uchel y distyllad yn atal hyn. Tan ddiwedd y 19g, fel arfer byddai cognac yn cael ei wanhau yn ôl i gryfder alcohol gwin i'w yfed.[5]

Rhanbarth tyfu gwin

[golygu | golygu cod]
Rhanbarthau tyfu

Mae'r gwinoedd yn Cognac ac mewn ardaloedd tyfu cyfagos yn Charente a Charente-Maritime yn cael eu dosbarthu'n ôl gwahanol lefelau ansawdd y gwinllannoedd unigol. Ers 1930, mae'r dosbarthiad wedi'i seilio ar chwe cru, wedi'u rhestru yn nhrefn bri'r cognacs a gynhyrchir ohonynt:[6]

  • Grande Champagne
  • Petite Champagne
  • Borderies
  • Fins Bois
  • Bons Bois
  • Bois Ordinaires

Os daw brandi o leiaf 50% Grande Champagne a'r gweddill o Petite Champagne, fe'i dynodir yn Fine Champagne.

Cafodd y Bois Ordinaires eu hesgeuluso am amser hir; fodd bynnag, ychydig flynyddoedd yn ôl penderfynodd tŷ Camus lansio cyfres cognac o Île de Ré.

Proses gynhyrchu

[golygu | golygu cod]
Cognac mewn gwydr tiwlip

Mae cognac yn fath o frandi, ac ar ôl y distyllu ac yn ystod y broses aeddfedu, fe'i gelwir hefyd yn eau de vie.[7] Fe'i cynhyrchir o win wedi'i wneud o rawnwin a dyfir yn unrhyw un o'r rhanbarthau tyfu dynodedig, trwy ei ddistyllu ddwywaith.

Grawnwin

[golygu | golygu cod]

Mae'r gwin gwyn a ddefnyddir wrth wneud cognac yn sych iawn, yn asidig, ac yn denau. Er y dywedir ei fod "bron yn anyfadwy",[8] mae'n ardderchog ar gyfer distyllu ac aeddfedu. Dim ond o restr gaeth o fathau o rawnwin y caniateir ei wneud.[9][10]

Eplesu a distyllu

[golygu | golygu cod]
Pot distyll cognac alembig arddull Charentais

Ar ôl i'r grawnwin gael eu gwasgu, gadewir y sudd i eplesu am 2-3 wythnos, gyda burum gwyllt brodorol y rhanbarth yn trosi siwgrau y grawnwin yn alcohol; ni chaniateir ychwanegu siwgr na sylffwr.[11] Mae'r gwin sy'n deillio o hyn tua 7 i 8% o alcohol.[11]

Mae'r distyllu'n digwydd mewn distyllau alembig copr Charentais traddodiadol eu siâp, y mae eu dyluniad a'u dimensiynau hefyd wedi'u rheoli'n gyfreithiol. Rhaid distyllu ddwywaith; mae'r eau de vie sy'n deillio o hyn yn wirod di-liw o tua 70% o alcohol.

Aeddfedu

[golygu | golygu cod]

Unwaith y bydd y distyllu wedi'i gwblhau, rhaid ei heneiddio mewn casgenni derw Limousin am o leiaf ddwy flynedd cyn y gellir ei werthu i'r cyhoedd. Fel arfer caiff ei roi mewn casgenni ar gryfder alcohol yn ôl cyfaint o tua 70%. Wrth i'r cognac ryngweithio â'r gasgen dderw a'r awyr, mae'n anweddu ar gyfradd o tua 3% bob blwyddyn, gan golli alcohol a dŵr yn araf (mae alcohol yn fwy anweddol ac felly'n cael ei golli'n gyflymach). La part des anges, yw'r enw lleol ar y broses hon, sef "cyfran yr angylion". Pan fydd mwy na hanner cant o flynyddoedd yn mynd heibio yn y gasgen dderw, mae cynnwys alcohol y cognac yn gostwng i 40% o ran cyfaint. Yna caiff y cognac ei drosglwyddo i "boteli gwydr mawr o'r enw bonbonnes", yna ei storio ar gyfer "cymysgu" yn y dyfodol. Gan fod casgenni derw yn rhoi'r gorau i gyfrannu at flas ar ôl pedwar neu bum degawd, efallai na fydd cyfnodau heneiddio hirach yn fuddiol.[8]

Cymysgu

[golygu | golygu cod]

Cyfrifir oedran y cognac fel oedran y gydran ieuengaf a ddefnyddir yn y cymysgedd. Fel arfer, mae'r cymysgedd o wahanol oedrannau ac (yn achos y cynhyrchwyr mwy a mwy masnachol) o wahanol ardaloedd lleol. Mae'r cymysgu, neu'r "briodas", hwn o wahanol eaux de vie yn bwysig i gael cymhlethdod o flasau sy'n absennol o eau de vie o un ddistyllfa neu winllan. Mae gan bob tŷ cognac brif flaswr (maître de chai), sy'n gyfrifol am gymysgu'r gwirodydd, fel bod gan y cognac a gynhyrchir gan gwmni arddull a safon gyson.[12]

Cyfeiriadau

[golygu | golygu cod]
  1. ↑ "Coniac". Geiriadur Prifysgol Cymru. Cyrchwyd 11 Awst 2026.
  2. ↑ Bill Owens; Alan Dikty; Andrew Faulkner (2019). The Art of Distilling, Revised and Expanded: An Enthusiast's Guide to the Artisan Distilling of Whiskey, Vodka, Gin and other Potent Potables. Quarry Books. t. 106. ISBN 978-1-63159-554-7.
  3. 1 2 Alan J. Buglass (2011). Handbook of Alcoholic Beverages: Technical, Analytical and Nutritional Aspects. John Wiley & Sons. tt. 586–587.
  4. ↑ Bespaloff, Alexis (14 March 1977). "The Noblest Brandy of them All". New York (cylchgrawn). t. 79.
  5. ↑ Jean Vitaux, "Le Cognac: Du «Brandevin» à la «part des anges»", Histoire et gastronomie, Canal Académie, 17 Mehefin 2012
  6. ↑ "Décret n° 2011-685 du 16 juin 2011 relatif à l'appellation d'origine contrôlée "Cognac" ou "Eau-de-vie de Cognac" ou "Eau-de-vie des Charentes" (MINISTÈRE DE L'AGRICULTURE, DE L'ALIMENTATION, DE LA PÊCHE, DE LA RURALITÉ ET DE L'AMÉNAGEMENT DU TERRITOIRE, June 2011)" (PDF). Archifwyd o'r gwreiddiol (PDF) ar 17 Ebrill 2012. Cyrchwyd 24 Chwefror 2014.
  7. ↑ Yn Ffrangeg mae eau-de-vie yn golygu "brandi" (unrhyw fath o frandi).
  8. 1 2 Lukacs, Paul (12 Mawrth 2002). "How Good is Cognac?". Saveur (22). http://www.saveur.com/article/Wine-and-Drink/How-Good-is-Cognac. Adalwyd 1 Rhagfyr 2010.
  9. ↑ "Appellation of Origin". Bureau National Interprofessionel du Cognac. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 20 Gorffennaf 2011. Cyrchwyd 12 Chwefror 2008.
  10. ↑ "Harvesting and vinification". Bureau National Interprofessionel du Cognac. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 11 Medi 2016. Cyrchwyd 12 Chwefror 2008.
  11. 1 2 Koscica, Milica (Ebrill 2004). "TED Case Studies – Number 728". Trade Environment Database. American University, School of International Service. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 10 Rhagfyr 2010. Cyrchwyd 1 Rhagfyr 2010.
  12. ↑ Brian K. Julyan, Sales & Service for the Wine Professional, t.237

Dolenni allanol

[golygu | golygu cod]
Eginyn erthygl sydd uchod am wirod. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.
Wedi dod o "https://cy.wikipedia.org/w/index.php?title=Cognac_(diod)&oldid=15393875"