Cingroen

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Cingroen
Phallus impudicus

2010-09-26 Phallus impudicus crop.jpg

Dosbarthiad gwyddonol
Teyrnas: Fungi
Dosbarth: Basidiomycota
Urdd: Phallales
Teulu: Phallaceae
Genws: Phallus[*]
Rhywogaeth: Phallus impudicus
Enw deuenwol
Phallus impudicus

Math a rhywogaeth o ffwng yn nheulu'r Phallaceae yw'r Cingroen (Lladin: Phallus impudicus; Saesneg: Stinkhorn).[1] 'Y Cincrwyn' yw'r enw ar lafar ar y grwp mae'r ffwng yma'n perthyn iddo, ond nid yw'n derm gwyddonol. Lluosog y gair 'cingroen' yw 'cincrwyn'. Mae'n llysieuyn drewllyd tebyg i gaws llyffant sy'n tyfu fynychaf ar gloddiau. Defnyddir y gair wethiau am siap pidyn. Ceir enw Cymraeg arall ar y rhywogaeth hon, sef Pidyn drewllyd. Mae'r teulu Phallaceae yn gorwedd o fewn urdd y Phallales.

Defnyddir y ffwng hwn wedi'i goginio mewn bwydydd a gellir ei fwyta'n amrwd. Disgrifiwyd ac enwyd y tacson yma'n wreiddiol gan y naturiaethwr enwog o Sweden, Carolus Linnaeus.

Mae'r rhywogaeth hon o ffwng i'w chael yn Ewrop, Awstralia, Asia a Gogledd America. O ran siâp, disgrifir y capan, neu gap y fadarchen fel un cap conig. Gelwir y rhan oddi tan y capan yn hadbilen (neu'n 'hymeniwm') a cheir sawl math: arwyneb llyfn, tegyll, chwarennau (tyllau bychan), rhychau ayb; mae gan y fadarchen hon yr hyn a elwir yn: gleba. O ran y broses o gymeryd maeth, fe'i disgrifir fel maethiad saproffytig.

Ffyngau[golygu | golygu cod y dudalen]

Credir fod rhwng 2.2 a 3.8 miliwn o wahanol rywogaethau o ffwng, a'u bod yn perthyn yn nes at grwp yr anifeiliaid nag at blanhigion.[2] Gelwir yr astudiaeth o ffwng yn "feicoleg", sy'n dod o'r Groeg μύκης (mykes) sef 'madarchen'. Mae tua 120,000 o'r rhain wedi'u disgrifio gan naturiaethwyr megis Carolus Linnaeus, Christiaan Hendrik Persoon ac Elias Magnus Fries. Oherwydd mai prin iawn yw gwybodaeth gwyddonwyr am y pwnc hwn, mae tacson y ffyngau'n newid o ddydd i ddydd.[3] Credir bod oddeutu 20,000 o rywogaethau o ffyngau yng ngwledydd Prydain.

Aelodau eraill o deulu'r Phallaceae[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae gan Cingroen ambell aelod arall yn y teulu hwn, gan gynnwys y canlynol:

Rhestr Wicidata:


rhywogaeth enw tacson delwedd
Anthurus muellerianus Anthurus muellerianus
Aporophallus subtilis Aporophallus subtilis
Aseroë floriformis Aseroë floriformis
2015-11-16 Abrachium floriforme (Baseia & Calonge) Baseia & T.S. Cabral 576367.jpg
Calvarula excavata Calvarula excavata
Cawell gwyn Ileodictyon cibarium
Ileodictyon cibarium.jpg
Colus hirudinosus Colus hirudinosus
Colus hirudinosus 9951 crop.jpg
Laternea pusilla Laternea pusilla
Laternea pusilla 68902.jpg
Laternea triscapa Laternea triscapa
Laternea triscapa 239975.jpg
Lysurus arachnoideus Aseroë arachnoidea
Aseroe arachnoidea gleba.jpg
Pseudocolus fusiformis Pseudocolus fusiformis
Pseudocolus fusiformis 423862.jpg
Diwedd y rhestr a gynhyrchwyd yn otomatig o Wicidata.

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Gwefan y Bywiadur; CELl, lle ceir enwau safonol Cymraeg. Adalwyd 21 Chwefror 2020.
  2. Erthygl Fungal Diversity Revisited: 2.2 to 3.8 Million Species gan Hawksworth DL ac Lücking R yn y dyddlyfr Microbiology Spectrum, cyfrol 5, rhif 4, tud. 79–95. Cyhoeddwyd Gorffennaf 2017; Microbiology Spectrum; isbn=978-1-55581-957-6
  3. Gwefan palaeos.com; adalwyd 21 Chwefror 2020.
Safonwyd yr enw Cingroen gan un o brosiectau . Mae cronfeydd data Llên Natur (un o brosiectau Cymdeithas Edward Llwyd) ar drwydded agored CC 4.0. Chwiliwch am ragor o wybodaeth ar y rhywogaeth hon ar wefan Llên Natur e.e. yr adran Bywiadur, a chyfrannwch er mwyn datblygu'r erthygl hon ymhellach.


Gofal!

Er bod rhai madarch yn fwytadwy, mae eraill yn fwytadwy gan rai pobl ond yn wenwyn i eraill!
Gall corff rhai bobl adweithio'n ddifrifol i rai 'madarch bwytadwy'! Mynwch gyngor gan arbenigwr cyn profi unrhyw fadarch gwyllt.