Catalwnia

Oddi ar Wicipedia
(Ailgyfeiriad oddi wrth Catalonia)
Neidio i: llywio, chwilio
Mae'r erthygl yma yn trafod y gymuned ymreolaethol bresennol. Am y dywysogaeth hanesyddol, gweler Tywysogaeth Catalwnia.
Catalwnia
Catalunya Catalaneg
Catalonha Ocsitaneg
Cymuned ymreolaethol
Senyera
Baner
Arfbais Catalwnia
Arfbais
Anthem: Els Segadors
"Y Cynaeafwyr"
Map o Gatalonia
Leoliad Catalwnia o fewn Penrhyn Iberia
Cyfesurynnau: 41°49′N 1°28′E / 41.817°N 1.467°E / 41.817; 1.467Cyfesurynnau: 41°49′N 1°28′E / 41.817°N 1.467°E / 41.817; 1.467
Gwlad sofran Sbaen
Hanes Catalwnia 988 (de facto)
1137 (Undeb gydag Aragon)
1716 (Nova Planta)
Ystatud Ymreolaethol 9 Medi 1932
18 Medi 1979
9 Awst 2006 (cyfredol)
Prifddinas Barcelona
41°23′N 2°11′E / 41.383°N 2.183°E / 41.383; 2.183
Taleithiau Barcelona, Girona, Lleida, Tarragona
Llywodraeth
 • Type Llywodraeth ddatganoledig o fewn brenhiniaeth gyfansoddiadol
 • Corff Generalitat de Catalunya
 • Arlywyddion Carles Puigdemont i Casamajó (JxSí)
 • Deddfwrfa Llywodraeth
Arwynebedd[1]
 • Cyfanswm 32,108 km2 (12,397 mi sg)
Poblogaeth (2012)
 • Cyfanswm 7,565,603
 • Safle Ail (16% of Spain)
GDP (nominal)
 • Cyfanswm $255.204 biliwn (2012)
 • Y pen $33,580 (2012)[2]
Cylchfa amser CET (UTC+1)
 • Haf (DST) CEST (UTC+2)

Mae Cymuned Ymreolaethol Catalwnia (Catalaneg: Catalunya, Araneg: Catalonha Sbaeneg: Cataluña) yn un o gymunedau ymreolaethol Sbaen, ond hefyd yn cael ei chyfrif fel gwlad ar wahân gan ei thrigolion. Mae Catalwnia yng ngogledd-ddwyrain Iberia, yn ffinio â Ffrainc ac Andorra i'r gogledd, â Môr y Canoldir yn y dwyrain, â chymuned ymreolaethol Aragón yn y gorllewin. Mae Ynysoedd Medas hefyd yn rhan o Gatalwnia.

Yn Nhachwedd 2014 cynhaliodd Llywodraeth Catalwnia Refferendwm Catalwnia 2014, yn groes i orchymyn gan Lywodraeth Sbaen; pleidleisiodd dros 80% o blaid bod yn Wladwriaeth annibynol, gyda dros dwy filiwn o bobl wedi bwrw'u pleidlais. Ar 27 Medi 2015, cynhaliwyd Etholiad Cyffredinol Catalwnia, 2015, ble gwelwyd y pleidiau a oedd o blaid annibyniaeth yn uno gyda'i gilydd;

Cynhelir diwrnod cenedlaethol Catalwnia'n flynyddol ar 11 Medi.

Rhennir Catalwnia yn bedair talaith:

Enwyd y taleithiau hyn ar ôl y dinasoedd: Barcelona, Girona, Lleida a Tarragona.

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Astudiaeth feirniadol o dair gwlad - Québec, Catalunya a Chymru gan Paul W. Birt; 1997

Yn 1164, casglodd Alfonso II, brenin Aragón deyrnas Aragón, Tywysogaeth Catalwnia, Terynas Mallorca, Teyrnas Valencia, Teyrnas Sicilia, Corsica a thiriogaethau eraill dan un goron. Yn 1289 yn y Corts de Monçó enwyd y tiriogaethau fel Corona d'Aragó i de Catalunya, a dalfyrrwyd yn ddiweddarach i Corona d'Aragó, Coron Aragón.

Annibyniaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn Nhachwedd 2014 cynhaliwyd Refferendwm Catalwnia 2014, a phleidleisiodd dros 80% o blaid bod yn Wladwriaeth annibynol, gyda dros dwy filiwn o bobl wedi bwrw'u pleidlais. Ar 15 Ionawr cyhoeddodd Llywydd y wlad, Artur Mas, ei fod yn galw etholiad ar 27 Medi 2015.[3] Canlyniad y bleidlais oedd i dros 68 o'r seddi allan o gyfanswm o 135 gael eu llenwi gan gynrychiolwyr a oedd o blaid annibyniaeth.[4]

Ieithoedd[golygu | golygu cod y dudalen]

Ceir tair iaith swyddogol yng Nghatalwnia: Catalaneg, Sbaeneg ac Araneg, a siaredir yn Val d'Aran yn y gogledd-orllewin. Mae canran uchel ym medru Catalaneg:

Catalaneg
Yn medru Nifer Canran
Deall 5.872.202 94,5%
Siarad 4.630.640 74,5%
Darllen 4.621.404 74,4%
Ysgrifennu 3.093.223 49,8%
Cyfanswm 6.215.281 100%

Un o awduron mwyaf nodedig y Gatalaneg yw Joan Oliver i Sallarès, dramodydd a bardd.

Chwaraeon[golygu | golygu cod y dudalen]

Er bod gan y wlad ei thîm pêl-droed cenedlaethol, nid oes gan Catalwnia statws fel gwlad bêl-droed gydnabyddiaedig yng ngolwg UEFA na FIFA. Serch hynny ceir ymgyrch i ennill statws swyddogol i'r tîm, a thrwy hynny i'r wlad.

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]


Flag of Spain.svg
Cymunedau ymreolaethol Sbaen
Cymunedau Ymreolaethol AndalucíaAragónAsturiasYnysoedd BalearigCantabriaCastilla-La ManchaCastilla y LeónCataloniaComunidad ValencianaCymuned Ymreolaethol Gwlad y BasgExtremaduraGaliciaComunidad de MadridMurciaNavarraLa RiojaYr Ynysoedd Dedwydd
Dinasoedd ymreolaethol CeutaMelilla