Castell Sain Ffagan

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Castell Sain Ffagan
St Fagans Castle.jpg
Math maenordy, Castell Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Lleoliad Sain Ffagan Edit this on Wikidata
Sir Caerdydd, Sain Ffagan Edit this on Wikidata
Gwlad Baner Cymru Cymru
Cyfesurynnau 51.4864°N 3.26897°W Edit this on Wikidata
Manylion
Statws treftadaeth adeilad rhestredig Gradd I Edit this on Wikidata

Adeiladwyd Castell Sain Ffagan ddiwedd y 16g, er ei fod yn sefyll ar safle adfail Normanaidd. Mae'n un o'r adeiladau pwysicaf o oes Elisabeth I yng ngwledydd Prydain[1] ac mae ynddo rai o'r dodrefn gwreiddiol. Trosglwyddwyd y tŷ i Amgueddfa Werin Cymru yn 1946 gan yr Arglwydd Robert Windsor-Clive (a ddaeth yn ddiweddarach yn Iarll Plymouth).

Dechreuwyd y gwaith ar y tŷ yn 1580 gan naill ai John Gibbon, neu gan ei frawd Nicholas Herbert a'i wraig a chafodd ei ailwamio a'i foderneiddio yn y 19eg ganrif. Gwerthwyd y tŷ gan fab William Gibbon, mab John, i Edward Lewis o'r Fan, Caerffili. Edward wnaeth lawer o'r gwaith addurno a garddio ar y safle, gan gynnwys gosod y ddyfrgist blwm a'r pyllau dŵr.

Daeth y pennod nesaf ym mywyd y tŷ yn 1730 pan briododd Elizabeth Lewis ag Other, trydydd Iarll Plymouth a nawfed Barwn Windsor. Roedd y pâr yn byw yno nes i Other farw yn ddim ond 25 oed, flwyddyn cyn ei wraig ifanc. Other Lewis Windsor, plentyn bach 18 mis, oedd eu hunig etifedd a aeth i fyw gyda'i deulu. Yn y cyfnod hwnnw fe osodwyd y tŷ ar rent.

Etifeddwyd Castell Sain Ffagan gan y Foneddiges Harriet Clive, gwraig Robert, ail fab Iarll Plymouth. Rhoesant y tŷ i'w mab, Robert Windsor-Clive (27 Awst 1857 – 6 Mawrth 1923), yn 1852 fel cartref iddo ef a'i wraig newydd. Etifeddodd Robert y teitl "Isiarll Windsor o Sain Ffagan" yn 1905 ac roedd yn faer Caerdydd rhwng 1895 a 1896. Gwariodd y pâr newydd filoedd o bunnau ar wella'r tŷ ac aeth y gwaith yn ei flaen tan farwolaeth Robert ar ôl dwy flynedd o fywyd priodasol. Efeithiodd hyn yn syfrdanol ar ei wraig a oedd yn gorfod dygymod â magu teulu a rhedeg y tŷ. Gwnaeth y pensaer W. P. James y rhan fwyaf o'r gwaith ar y tŷ yr adeg honno.[2]

Ar ôl iddo briodi yn 1883 a chael ei fab cyntaf y flwyddyn wedyn, teulu Robert George, Arglwydd Windsor, oedd y rhai nesaf i fwynhau byw yn y tŷ wrth iddynt dreulio'u gwyliau haf yno. Nhw sy'n gyfrifol am ailaddurno'r tŷ ac a ymgymerodd ag ychydig o waith ailadeiladu hefyd. Gosodwyd system drydan yn y castell adeg Robert George, a oedd yn defnyddio dŵr o felin ŷd y pentref. Mae arddull ac addurniad presennol Castell Sain Ffagan yn dyddio'n ôl i'r cyfnod hwn ar droad yr 20g.

Cyflwynwyd yr adeilad i Amgueddfa Genedlaethol Cymru yn 1946 ac fe agorwyd y tiroedd fel Amgueddfa Werin Cymru yn 1948.

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

Dolenni allanol[golygu | golygu cod y dudalen]