Castell Hwlffordd

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Castell Hwlffordd
HaverfordwestCastle - geograph.org.uk - 25363.jpg
Math Castell Edit this on Wikidata
Sefydlwyd
  • 12G (dyddiad Gregoraidd cyn 1584) Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Sir Hwlffordd Edit this on Wikidata
Gwlad Baner Cymru Cymru
Cyfesurynnau 51.802375°N 4.970341°W Edit this on Wikidata
Manylion
Statws treftadaeth adeilad rhestredig Gradd I Edit this on Wikidata

Adeilad rhestredig Gradd I wedi'i leoli yng nghanol ac uwchlaw tref Hwlffordd yw Castell Hwlffordd. Yn amddiffynol, mae mewn sefyllfa cryf iawn, gan ei fod ar godiad tir, ac yn perthyn i glwstwr o gestyll sy'n cynnwys Castell Cas-wis sydd chwe milltir i'r gogledd-ddwyrain a Chastell Penfro, deuddeg milltir i'r de. Fe'i codwyd ym 1120 gan y Normaniaid ond mae' llawer o'r hyn a welir heddiw'n perthyn i 1290.[1]

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyn codi'r castell roedd yma fryngaer o'r Oes Haearn.[2] Credir i'r Daniaid sefydlu yma am gyfnod cyn ymosodiaid y Normaniaid yn yr 11g.[2] Yn 1108 y Ffleminiaid oedd yma, a gyflogwyd gan y Normaniaid i amddiffyn eu tiroedd, gan gynnwys gynnal Castell Penfro ar eu rhan.[2]

Llun o'r 13g o Lywelyn Fawr a losgodd y dref i'w sail.

Adeiladau o gyfnod y Normaniaid yw'r rhan fwyaf o'r hyn a welir heddiw yn ôl rhai, wedi'u codi'n bennaf gan y Sais Gilbert de Clare, Iarll Penfro yn 1120.[3][4] Ceir dipyn o angytuno am hyn, fodd bynnag; mae Archifdy Penfro'n mynnu mai Tancred y Fflemyn gododd y castell carreg gwreiddiol; tref Fflemeg felly, ac nid Normanaidd oedd hi. Credant fod y castell yn nwylo teulu Tancred tan 1210.[2]

Un o'r rhai cyntaf i ymosod ar y castell oedd Gruffydd ap Rhys, Tywysog Deheubarth, rhwng 1135 - 1136. Ond erbyn 1173 safodd y Sais Harri II yma ar ei ffordd yn ôl o Iwerddon. Ymwelydd arall a'r dref oedd Gerallt Gymro a hynny yn 1188, pan ddaeth gyda'i gyfaill yr Archesgob Baldwin.[2][3]

Yn 1210 cymerodd John, brenin Lloegr y castell oddi wrth deulu'r Tancred ac yn 1213 dyrchafodd William Marshal, Iarll Penfro i gynnal a dal y castell ar ei ran - am swm enfawr o arian. Cychwynodd ei adnewyddu ac erbyn 1220 doedd fawr o'r hen gastell ar ôl, a'r castell newydd yn gryfach a chadarnach o'r herwydd.

Yn Ionawr 2008 cynhaliwyd archwiliad archaeolegol yn y castell.[5]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. "Haverfordwest Castle". CastleUK.net. Cyrchwyd Mawrth 4, 2010.
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 Llewellyn, David. "History of Haverfordwest". Pembrokeshire Record Office, BBC. Cyrchwyd Mawrth 4, 2010.
  3. 3.0 3.1 Thomas, Jeffrey L. "Haverfordwest Castle". Castlewales.com. Cyrchwyd Mawrth 4, 2010.
  4. "Haverfordwest Castle". Ecastles.co.uk. Cyrchwyd Mawrth 4, 2010.
  5. "The Castle". Haverfordwest Town Museum. Cyrchwyd Mawrth 4, 2010.