Canser yr ysgyfaint

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Cancerous lung.jpg
Data cyffredinol
Enghraifft o'r canlynol clefyd, rare disease Edit this on Wikidata
Math canser y system resbiradol, afiechyd yr ysgyfaint, lung neoplasm Edit this on Wikidata
Arbenigedd meddygol Oncoleg edit this on wikidata
Symptomau Poen y frest, peswch, hemoptysis, blinder meddwl, colli pwysau, anorecsia, diffyg anadl, gwichian wrth anadlu edit this on wikidata
Achos Asbestosis edit this on wikidata
Tudalen Comin Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia

Mae canser yr ysgyfaint, a elwir hefyd yn garsinoma'r ysgyfaint,[1] yn diwmor ysgyfaint ffyrnig lle mae celloedd ym meinweoedd yr ysgyfaint yn tyfu'n afreolus.[2] Gall y fath dwf ledaenu tu hwnt i'r ysgyfaint drwy broses metastasis, a hynny i feinweoedd cyfagos neu hyd yn oed rannau eraill o'r corff.[3] Mae'r rhan fwyaf o ganserau sy'n dechrau yn yr ysgyfaint, a elwir yn ganserau sylfaenol yr ysgyfaint, yn garsinomâu. Y ddau brif fath yw carsinoma ysgyfaint celloedd bychain (SCLC) a charsinoma ysgyfaint digelloedd bychain (NSCLC).[4] Ymhlith y symptomau mwyaf cyffredin y mae peswch (gan gynnwys peswch gwaed), colli pwysau, prinder anadl, a phoenau ynghylch y frest.[5]

Achosir y mwyafrif helaeth (85%) o achosion canser yr ysgyfaint gan arfer ysmygu tybaco hirdymor.[6] Ceir tua 10–15% o achosion mewn pobl nad ydynt erioed wedi ysmygu.[7] Dim ond oddeutu 10-15% o ddioddefwyr sydd heb arferiad ysmygu. Mae'n bosib esbonio'r achosion hynny drwy gyfuniad o ffactorau genetig ynghyd â datguddiad i nwy radon, asbestos, mwg ail-law, neu fathau eraill o lygredd amgylcheddol.[6] Gellir archwilio canser yr ysgyfaint drwy radiograffau'r frest a sganiau tomograffeg cyfrifiadurol (CT). Caiff diagnosis ei gadarnhau gan fiopsi sydd fel arfer yn cael ei berfformio gan froncosgopi neu gyfarwyddyd CT.[8]


Rhaid osgoi ffactorau risg sylfaenol er mwyn atal y clefyd, er enghraifft ysmygu a datguddiad i amgylched llygredig.[9] Mae'r driniaeth a roddir a'r canlyniadau hirdymor yn ddibynnol ar y math o ganser, y bennod (graddfa lledaenu), ynghyd ag iechyd cyffredinol y dioddefwr. Ni ellir gwella'r rhan fwyaf o achosion. Mae'r triniaethau cyffredin yn cynnwys llawdriniaethau, cemotherapi a radiotherapi. Caiff NSCLC ei drin yn achlysurol drwy lawdriniaeth, fel arfer y mae SCLC yn ymateb yn well i gemotherapi a radiotherapi.[10]


Yn 2012, effeithiodd canser yr ysgyfaint ar 1.8 miliwn o bobl ar draws y byd, gan arwain at 1.6 miliwn o farwolaethau.[11] Hwn felly sy'n achosi'r nifer mwyaf o farwolaethau cysylltiedig â chanser ymysg dynion, a'r nifer mwyaf cyffredin ond un ymysg menywod, ar ôl canser y fron.[12] Yr oedran mwyaf cyffredin ar gyfer diagnosis yw 70. Yn yr Unol Daleithiau, yn yr un flwyddyn, goroesodd 17.4% o ddioddefwyr am bum mlynedd o leiaf wedi eu diagnosis,[13] ond y mae'r cyfartaledd hwnnw dipyn yn is yn y byd sy'n datblygu.[14]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. "Lung Carcinoma: Tumors of the Lungs". Merck Manual Professional Edition, Online edition. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 16 Awst 2007. Cyrchwyd 15 Awst 2007. Unknown parameter |deadurl= ignored (help)
  2. "Non-Small Cell Lung Cancer Treatment –Patient Version (PDQ®)". NCI. 12 Mai 2015. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 29 Chwefror 2016. Cyrchwyd 5 Mawrth 2016. Unknown parameter |deadurl= ignored (help)
  3. Falk, S; Williams, C (2010). "Chapter 1". Lung Cancer—the facts (arg. 3rd). Oxford University Press. tt. 3–4. ISBN 978-0-19-956933-5.
  4. "Lung Cancer—Patient Version". NCI. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 9 Mawrth 2016. Cyrchwyd 5 Mawrth 2016. Unknown parameter |deadurl= ignored (help)
  5. Horn, L; Lovly, CM; Johnson, DH (2015). "Chapter 107: Neoplasms of the lung". In Kasper, DL; Hauser, SL; Jameson, JL; Fauci, AS; Longo, DL; Loscalzo, J (gol.). Harrison's Principles of Internal Medicine (arg. 19th). McGraw-Hill. ISBN 978-0-07-180216-1.
  6. 6.0 6.1 Alberg, AJ; Brock, MV; Samet, JM (2016). "Chapter 52: Epidemiology of lung cancer". Murray & Nadel's Textbook of Respiratory Medicine (arg. 6th). Saunders Elsevier. ISBN 978-1-4557-3383-5.
  7. "Lung cancer occurrence in never-smokers: an analysis of 13 cohorts and 22 cancer registry studies". PLoS Medicine 5 (9): e185. September 2008. doi:10.1371/journal.pmed.0050185. PMC 2531137. PMID 18788891. http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?tool=pmcentrez&artid=2531137.
  8. Lu C, Onn A, Vaporciyan AA, et al. (2010). "Chapter 78: Cancer of the Lung". Holland-Frei Cancer Medicine (arg. 8th). People's Medical Publishing House. ISBN 978-1-60795-014-1.
  9. "Lung Cancer Prevention–Patient Version (PDQ®)". NCI. 4 Tachwedd 2015. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 9 Mawrth 2016. Cyrchwyd 5 Mawrth 2016. Unknown parameter |deadurl= ignored (help)
  10. Chapman, S; Robinson, G; Stradling, J; West, S; Wrightson, J (2014). "Chapter 31". Oxford Handbook of Respiratory Medicine (arg. 3rd). Oxford University Press. t. 284. ISBN 978-0-19-870386-0.
  11. World Cancer Report 2014. World Health Organization. 2014. tt. Chapter 5.1. ISBN 92-832-0429-8.
  12. World Cancer Report 2014. World Health Organization. 2014. tt. Chapter 1.1. ISBN 92-832-0429-8.
  13. "Surveillance, Epidemiology and End Results Program". National Cancer Institute. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 4 Mawrth 2016. Cyrchwyd 5 Mawrth 2016. Unknown parameter |deadurl= ignored (help)
  14. Majumder, edited by Sadhan (2009). Stem cells and cancer (arg. Online-Ausg.). New York: Springer. t. 193. ISBN 978-0-387-89611-3. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 18 Hydref 2015. Unknown parameter |deadurl= ignored (help)CS1 maint: extra text: authors list (link)