Canser colorectaidd

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Canser colorectaidd
Stomach colon rectum diagram-cy.svg
Data cyffredinol
Enghraifft o'r canlynol Clefyd Edit this on Wikidata
Math Canser y coluddyn mawr edit this on wikidata
Arbenigedd meddygol Oncoleg Edit this on Wikidata
Dynodwyr
Freebase /M/01dcqj edit this on wikidata
OMIM 114500, 611469, 612230, 612231, 612232, 612589, 612590, 612592, 114500&Nbsp;edit this on wikidata
MeSH D015179 edit this on wikidata
UMLS CUI C1527249 edit this on wikidata
Arall
Commons page Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia

Mae canser colorectaidd (CRC), a elwir hefyd yn ganser y coluddyn a chanser y perfeddyn mawr, yn ddatblygiad canseraidd o'r coluddyn neu'r rectwm (rhannau o'r coluddyn mawr).[1] Twf annaturiol o gelloedd yw canser, ac maent â'r gallu i ymosod ar, neu ledaenu i rannau eraill o'r corff.[2] Gall arwyddion a symptomau gynnwys gwaed yn y carthion, newid mewn symudiadau'r coluddyn, colli pwysau a blinder cyson.[3]

Deillia'r rhan fwyaf o ganserau colorectaidd o henaint a ffordd o fyw unigolyn, ac mewn gwirionedd nifer fechan o achosion sy'n datblygu o ganlyniad i anhwylderau genetig.[4] Ymhlith y ffactorau risg y mae diet gwael, gordewdra, ysmygu a diffyg ymarfer corff.[5] Ceir arferion dietegol penodol sy'n cynyddu'r risg hefyd gan gynnwys gormod o gig wedi ei brosesu a chig coch yn ogystal ag alcohol. Ffactor risg arall yw clefyd llid y coluddyn, sy'n cynnwys clefyd Crohn a llid briwiol y coluddyn. Ymhlith yr anhwylderau genetig a all achosi canser colorectaidd y mae polypedd chwyddol teuluol a chanser colonol di-polypedd etifeddol; fodd bynnag, mae'r rhain yn cynrychioli llai na 5% o achosion. Dechreua fel tiwmor diniwed, yn aml ar ffurf polyp, ond dros amser fe ddaw'n ganseraidd.

Gellir canfod canser y coluddyn trwy dynnu sampl o'r coluddyn mawr yn ystod sigmoidosgopi neu colonosgopi. Dilynir y broses hynny gan ddelweddu meddygol er mwyn archwilio lledaeniad y clefyd. Mae cynnig sgrinio yn ddull effeithiol o atal a lleihau marwolaethau yn deillio o ganser y coluddyn mawr. Argymhellir sgrinio a nifer o brosesau gwarchodol eraill i bobl rhwng 50 a 75 mlwydd oed.[6] Gellir dileu polypau bach yn ystod colonosgopi. Os canfyddir polyp neu diwmor mawr, perfformir biopsi er mwyn gwirio nad yw'n ganseraidd. Mae asbrin a chyffuriau gwrthlidiol di-steroidaidd eraill yn lleihau'r risg.[7] Fodd bynnag, ni argymhellir eu defnyddio mewn modd cyffredinol o ganlyniad i'w sgîl-effeithiau.[8]

Wrth drin canser colorectaidd gellir cyfuno llawdriniaethau, therapïau ymbelydredd, cemotherapi a therapïau targed. Mae modd trin a gwella canserau sydd wedi'u cyfyngu o fewn muriau'r coluddyn mawr gyda llawdriniaethau. Serch hynny, yn fwy aml na pheidio, ni ellir gwella canserau sydd wedi lledaenu'n eang, ac yn y fath achosion, rhoddir pwyslais cynyddol ar wella ansawdd bywyd a symptomau'r dioddefwr.[1] Mae oddeutu 65% o gleifion canser colorectaidd yn byw'n hirach na chyfnod o bum mlynedd wedi eu diagnosis yn yr Unol Daleithiau.[9] Dibynnir cyfraddau goroesi unigolion ar ddatblygiad y canser, y posibiliad o dynnu a dileu'r canser ar ffurf llawdriniaeth, ynghyd ag iechyd cyffredinol y person. Canser colorectaidd yw'r trydydd math mwyaf cyffredin o ganser ar draws y byd (10% o achosion).[10] Yn 2012 daeth 1.4 miliwn o achosion newydd i'r golwg, gan arwain at 694,000 o farwolaethau yn yr un flwyddyn. Mae'r cyflwr yn fwy cyffredin mewn gwledydd datblygedig, lle leolir 65% o'r achosion. Nid yw'n taro menywod ar yr un raddfa a dynion.

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. 1.0 1.1 "Colon Cancer Treatment (PDQ®)". 2014-05-12. Archifwyd o'r gwreiddiol ar July 5, 2014. http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/treatment/colon/Patient/page1/AllPages. Adalwyd 29 June 2014.
  2. "Defining Cancer". Archifwyd o'r gwreiddiol ar June 25, 2014. http://www.cancer.gov/cancertopics/cancerlibrary/what-is-cancer. Adalwyd 10 June 2014.
  3. "General Information About Colon Cancer". 2014-05-12. Archifwyd o'r gwreiddiol ar July 4, 2014. http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/treatment/colon/Patient. Adalwyd 29 June 2014.
  4. "Colorectal Cancer Prevention (PDQ®)". 2014-02-27. Archifwyd o'r gwreiddiol ar July 5, 2014. http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/prevention/colorectal/HealthProfessional/page1/AllPages. Adalwyd 29 June 2014.
  5. World Cancer Report 2014. World Health Organization. 2014. pp. Chapter 5.5. ISBN 9283204298. 
  6. Bibbins-Domingo, Kirsten; Grossman, David C.; Curry, Susan J.; Davidson, Karina W.; Epling, John W.; García, Francisco A. R.; Gillman, Matthew W.; Harper, Diane M. et al. (21 June 2016). "Screening for Colorectal Cancer". JAMA 315 (23): 2564–75. doi:10.1001/jama.2016.5989. PMID 27304597.
  7. Thorat, MA; Cuzick, J (Dec 2013). "Role of aspirin in cancer prevention.". Current Oncology Reports 15 (6): 533–40. doi:10.1007/s11912-013-0351-3. PMID 24114189.
  8. "Routine aspirin or nonsteroidal anti-inflammatory drugs for the primary prevention of colorectal cancer: recommendation statement.". American Family Physician 76 (1): 109–13. 2007. PMID 17668849. Archifwyd o'r gwreiddiol ar July 14, 2014. http://www.aafp.org/afp/2007/0701/p109.html.
  9. "SEER Stat Fact Sheets: Colon and Rectum Cancer". Archifwyd o'r gwreiddiol ar June 24, 2014. http://seer.cancer.gov/statfacts/html/colorect.html. Adalwyd 18 June 2014.
  10. World Cancer Report 2014. World Health Organization. 2014. pp. Chapter 1.1. ISBN 9283204298.