Cabinda (talaith)

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Cabinda
Overview of Chapel of Rainha do Mundo in Cabinda, Angola by Macauhub.jpg
Mathtaleithiau Angola Edit this on Wikidata
PrifddinasCabinda Edit this on Wikidata
Poblogaeth716,076 Edit this on Wikidata
Sefydlwyd
  • 15 Ionawr 1975 Edit this on Wikidata
Iaith/Ieithoedd
  swyddogol
Portiwgaleg Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
SirAngola Edit this on Wikidata
GwladBaner Angola Angola
Arwynebedd7,270 km² Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau4.9342°S 12.4053°E Edit this on Wikidata
AO-CAB Edit this on Wikidata
Map o Angola, gyda Cabinda yng nghornel chwith uwch y map.

Allglofan[1] a thalaith o Angola yw Cabinda. Ei phrifddinas yw Cabinda.

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Hanes cynnar[golygu | golygu cod y dudalen]

Roedd Cabinda cynnar yn cynnwys tair theyrnas: Loango a Kakongo a N'Goyo i ogledd Afon y Congo, a Ndongo i dde Afon y Congo.[2]

Dan reolaeth Portiwgal[golygu | golygu cod y dudalen]

Ymwelodd y Portiwgaliaid â Cabinda yn gyntaf yn hwyr y 15g. Daeth Cabinda yn Brotectoriaeth Bortiwgalaidd yn sgîl arwyddo Cytundeb Simulambuco ym 1885 wrth i Bortiwgal geisio gyfnerthu ei hymerodraeth yn ystod yr Ymgiprys am Affrica yn hwyr y 18g. Yng nghyfansoddiad yr Estado Novo ym 1933, diffinwyd Cabinda ac Angola fel rhannau ar wahân o Bortiwgal, ond ym 1956 ymunodd Bortiwgal weinyddiaeth Cabinda ac Angola.[2]

Dan reolaeth Angola[golygu | golygu cod y dudalen]

Wiki letter w.svg   Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu at yr adran hon.

Daearyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Map o Dalaith Cabinda. Mae prif dir Angola i'r de ddwyrain gyda Gweriniaeth Ddemocrataidd y Congo (DRC) rhwng y ddwy diriogaeth (labelir y DRC ar y map gan ei chyn-enw, Saïr).

Lleolir Cabinda rhwng Gweriniaeth y Congo a Gweriniaeth Ddemocrataidd y Congo (DRC), gydag arwynebedd o dua 10,000 km².[2] Mae ganddo ffîn ogleddol o 201 km â Gweriniaeth y Congo,[1] ffîn ddwyreiniol a deheuol o 225 km â'r DRC,[1] a morlin gorllewinol o 150 km â Chefnfor yr Iwerydd.[3] Mae llain 60 km ei lled o diriogaeth y DRC yn gwahanu Cabinda o brif dir Angola.[2]

Economi[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae Cabinda yn cynhyrchu dros hanner o olew Angola, ac yn cyfri am bron ei holl enillion cyfnewid tramor. Mae Cabinda yn derbyn tua 10% o'r trethi a dalir gan ChevronTexaco a'i bartneriaid sydd yn gweithredu alltraeth y dalaith.[2]

Demograffeg[golygu | golygu cod y dudalen]

Dim ond traean o'r 300,000 o bobl frodorol Cabinda ohonynt sydd yn byw o fewn tiriogaeth y dalaith ei hunan. Mae'r gweddill yn byw yn agos at y ffiniau yn nhiriogaethau Gweriniaeth y Congo a'r DRC.[2]

Iaith genedlaethol Cabinda yw Cabindês. Mae tua 90% o Gabindiaid yn siarad Ffrangeg, a 10% yn siarad Portiwgaleg. Mae'r mwyafrif o'r boblogaeth yn Gristnogion.[2]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. 1.0 1.1 1.2 (Saesneg) Angola: Geography. CIA World Factbook. CIA.
  2. 2.0 2.1 2.2 2.3 2.4 2.5 2.6 (Saesneg) Cabinda. GlobalSecurity.org.
  3. (Saesneg) Republic of Cabinda: Geography.

Dolen allanol[golygu | golygu cod y dudalen]