Byddin Weriniaethol Dros Dro Iwerddon

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Murlun yn ninas Belffast yn coffhau'r streicwyr newyn

Corff paramilitaraidd gweriniaethol Gwyddelig oedd Byddin Weriniaethol Dros Dro Iwerddon (Saesneg: Provisional Irish Republican Army, Provisional IRA neu PIRA, ar lafar yn aml y Provos). Mewn Gwyddeleg, mae'n defnyddio'r un enw a'r nifer o gyrff eraill fu neu sydd yn defnyddio'r enw Byddin Weriniaethol Iwerddon, sef Óglaigh na hÉireann ("Gwirfoddolwyr Iwerddon"). Mae hi wedi cael ei dosbarthu fel trefniadaeth terfysgol gwaharddedig yn y DU, ac fel trefniadaeth anghyfreithlon yng Ngweriniaeth Iwerddon. Gwêl y PIRA ei hun fel olynydd uniongyrchol Byddin Weriniaethol Iwerddon (IRA), a ymladdodd yn erbyn lluoedd y Deyrnas Unedig yn Rhyfel Annibyniaeth Iwerddon. Mae'r "Dros Dro" yn y teitl yn adlais bwriadol o'r "Llywodraeth Dros Dro" a gyhoeddwyd yn ystod Gwrthryfel y Pasg, 1916.

Ffurfiwyd Byddin Weriniaethol Dros Dro Iwerddon yn 1969, pan holltodd oddi wrth Fyddin Weriniaethol Swyddogol Iwerddon, Ei nod oedd rhoi diwedd ar statws Gogledd Iwerddon o fewn y Deyrnas Unedig ac uno Iwerddon dan un llywodraeth sosialaidd. O 1969, bu'n cynnal ymgyrchoedd arfog i'r diben hwn. Ymysg digwyddiadau mwyaf nodedig yr ymgyrch, roedd Streic Newyn Wyddelig 1981, pan aeth nifer o aelodau'r Fyddin oedd yn y carchar ar streic newyn i fynny cael eu trin fel carcharorion rhyfel. Bu deg ohonynt farw o newyn, yn cynnwys arweinydd y streic, Bobby Sands. Ar 28 Gorffennaf 2005, cyhoeddodd Cyngor y Fyddin fod yr ymgyrch arfog ar ben, ac y byddai o hynny allan yn gweithio tuag ar ei nôd trwy ddulliau heddychol yn unig.

Ar 28 Gorffennaf 2005, cyhoeddodd Cyngor Byddin yr IRA ddiwedd ar ymladd gydag arfau, gan ddweud y byddai'n parhau i frwydro gyda "dulliau hollol wleidyddol a democrataidd a hynny yn gyfangwbwl di-drais." Aeth yn ei flaen i ddweud , "na ddylai Gwirfoddolwyr yr IRA ymroi i unrhyw fath arall o weithgaredd." [1] Dwy flynedd yn ddiweddarach, yn 2007, ysgrifennwyd papur swyddogol gan Uwchswyddog o Fyddin Prydain yn dweud fod Byddin Prydain wedi methu â choncro yr IRA drwy drais, ond mynodd hefyd iddi ddangos i'r IRA na allai hithau lwyddo drwy ddulliau trais. Aeth yr Uwchswyddog yn ei flaen i ddisgrifio'r IRA fel corff "proffesiynol, ysgilgar a chryf".[2]

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. [1]
  2. "Army paper says IRA not defeated."