Brwydr Wakefield

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Brwydr Wakefield
Rhan o: the Rhyfel y Rhosynnau
Lancaster victory over York.svg
Dyddiad 30 Rhagfyr 1460
Lleoliad Wakefield, yng Ngorllewin Swydd Efrog, Lloegr
Canlyniad Buddugoliaeth i'r Lancastriaid
Rhyfelwyr
Red Rose Badge of Lancaster.svg Brenhinllyn y Lancastriaid Yorkshire rose.svg Brenhinllyn yr Iorciaid
Arweinwyr
Arms of John Beaufort, 1st Earl of Somerset.svg Henry Beaufort, 3ydd dug Somerset
Armoiries Studigel de Bitche.svg Henry Percy, 3ydd iarll Northumberland
Arms of Clifford.svg John Clifford, 9fed Barwn de Clifford
SIr Andrew Trollope's coat of arms.svg Andrew Trollope
Arms of Edward of Norwich, 2nd Duke of York.svg Rhisiart Plantagenet, 3ydd dug Efrog
Neville arms.svg Richard Neville, 5ed iarll Salisbury
Arms of Edward of Norwich, 2nd Duke of York.svg Edmund, iarll Rutland
Cryfder
hyd at 18,000 "ychydig gannoedd" i 9,000
Clwyfwyd neu laddwyd
200 o bosib 700 – 2,500
Map yn dangos y prif frwydrau
Wakefield
St. Albans
Ludford Bridge
Mortimer's Cross
Northampton
Llundain
Harlech
Kingston upon Hull
Berwick upon Tweed
Worksop
Efrog
Calais
Coventry
Caer
Lleolir:
Battle icon active (crossed swords).svg – Brwydr Wakefield; Battle icon (crossed swords).svg – brwydrau eraill;
Steel pog.svg – mannau eraill

Ymladdwyd Brwydr Wakefield yn Sandal Magna ger Wakefield, yng Ngorllewin Swydd Efrog yng Ngogledd Lloegr ar 30 Rhagfyr 1460. Roedd yn un o frwydrau pwysicaf Rhyfel y Rhosynnau.[1] Ar y naill law roedd uchelwyr Lancastraidd a oedd yn deyrngar i Harri VI, brenin Lloegr ac ar y llaw arall roedd byddin Rhisiart Plantagenet, 3ydd dug Efrog. Lladdwyd Rhisiart a chwalwyd ei fyddin.

Cefndir[golygu | golygu cod y dudalen]

Roedd y frydr hon yn dilyn Brwydr Blore Heath, 23 Medi 1459 a Brwydr Northampton, 10 Gorffennaf 1460 pan laddwyd Siôn Talbot, ail iarll Amwythig ac un o noddwyr Guto'r Glyn.

Gyda Richard, dug Iorc yn ôl yn Lloegr yn Hydref 1460 i hawlio'r Goron unwaith eto, cytunwyd y câi Harri VI barhau'n frenin am weddill ei oes; wedi ei farwolaeth, Richard fyddai'r brenin nesaf. Tybiai llawer y byddai hyn yn dod â'r rhyfeloedd i ben; fodd bynnag, ni chytunodd y Frenhines Marged o Anjou, gan y byddai hyn yn dietifeddu ei mab, Edward o Lancastr.

Y frwydr[golygu | golygu cod y dudalen]

Hefyd yn bresennol, wrth ochr y brenin roedd ei wraig y frenhines Marged o Anjou a'u mab saith oed: Edward of Westminster, Tywysog Cymru.

Richard oedd un o uchelwyr cyfoethocaf Lloegr ac roedd ganddo diroedd ym mhobman,[2] ac roedd yn ddisgynydd (ar y ddwy ochr) i Edward III, a mynnai nifer o bobl dylanwadol y dylai gael ei ddyrchafu'n frenin yn lle Harri VI a oedd yn ddi-blentyn.[3] Un o deulu Beaufort oedd ei wrthwynebydd, Somerset.

Honnodd un cofnodydd a fu'n fyw ychydig o flynyddoedd wedi'r frwydr, Gregory's Chronicle, i 2,500 o Iorciaid farw a 200 o Lancastriaid. Ond mae ffynonellau eraill yn dra gwahanol yn honni i rhwng 700 a 2,200 o Iorciaid farw. Wedi'r frwydr hon, ym mhob brwydr yn Rhyfel y Rhosynnau, fe ddaeth yn arferiad i'r fyddin lwyddiannus ddileu pob un copa walltog o'r fyddin anfuddugol, gan greu'r ysfa am ddialedd yn beth melys a chwerw.[4]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. Hanes Cymru gan John Davies; Cyhoeddiad Penguin (1990); tud 206.
  2. Rowse, p.109
  3. Seward, p.35
  4. Hicks, Michael (2012). The Wars of the Roses. Yale University Press. p. 160. 

Llyfryddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

  • H.T. Evans, Wales and the Wars of the Roses (1915)
  • David Rees, The Son of Prophecy (argraffiad newydd, Rhuthun, 1997)
  • Rowse, A.L. (1966). Bosworth Field & the Wars of the Roses. Wordsworth Military Library. ISBN 1-85326-691-4.