Bois du Cazier
 | |
| Math | mwynglawdd  |
|---|---|
| Sefydlwyd |
|
| Daearyddiaeth | |
| Rhan o'r canlynol | Major Mining Sites of Wallonia |
| Lleoliad | Marcinelle |
| Gwlad | .svg){kind=small} Gwlad Belg |
| Arwynebedd | 875 ha |
| Cyfesurynnau | 50.38056°N 4.44278°E |
| Cod post | 6001 |
 | |
| Statws treftadaeth | protected heritage property in Wallonia, Exceptional heritage property of Wallonia, rhan o Safle Treftadaeth y Byd |
| Manylion | |
Pwll glo oedd Bois du Cazier (ynganiad Ffrangeg [bwa dy kazie]) yn nhref Marcinelle, ger Charleroi, yng Ngwlad Belg sydd heddiw wedi'i gadw yn safle treftadaeth ddiwydiannol. Mae'n fwyaf adnabyddus fel lleoliad trychineb glofa fawr a ddigwyddodd ar 8 Awst 1956 lle lladdwyd 262 o ddynion, gan gynnwys nifer fawr o lowyr o'r Eidal. Ar wahân i gofebion i'r trychineb, mae'r safle'n cynnwys parc coetir bach, tyrau weindio ac adeiladau wedi'u cadw, yn ogystal ag Amgueddfa Ddiwydiannol ac Amgueddfa Wydr. Mae'r amgueddfa ar Lwybr Treftadaeth Ddiwydiannol Ewrop[1] ac mae'n un o bedwar safle mwyngloddio Walonia ar restr UNESCO o Safleoedd Treftadaeth y Byd.
Hanes
[golygu | golygu cod]Mae hanes cloddio glo ar safle Bois du Cazier yn dyddio'n ôl i gonsesiwn a ddyfarnwyd trwy orchymyn brenhinol ar 30 Medi 1822; achosodd gwall trawsgrifio newid enw'r safle o Bois de Cazier. Ar ôl 1898, roedd y safle'n eiddo i'r cwmni charbonnages d'Amercœur ac yn cael ei weithredu gan y Société anonyme du Charbonnage du Bois du Cazier. Roedd gan y safle ddwy siafft yn cyrraedd 765 metr (2,510 tr) a 1,035 metr (3,396 tr) o ddyfnder. Dechreuwyd adeiladu trydedd siafft, a elwir yn siafft Foraky, yng nghanol y 1950au. Erbyn 1955, roedd y pwll glo yn cynhyrchu 170,557 tunnell o lo yn flynyddol ac yn cyflogi cyfanswm o 779 o weithwyr, llawer ohonynt nad oeddent o Wlad Belg ond yn weithwyr mudol o'r Eidal a gwledydd eraill. Cawsant lety gan y cwmnïau mwyngloddio, a oedd mewn gwirionedd yn golygu eu bod wedi symud i gytiau Nissen mewn cyn- wersylloedd carcharorion rhyfel yn yr ardal. Ar 8 Awst 1956, bu damwain fawr yn y lofa a dinistriwyd y pwll gan dân; lladdwyd 262 o weithwyr o 12 gwlad. Yn sgil y drychineb, daeth mewnfudo o’r Eidal i ben, diwygiwyd rheoliadau diogelwch mwyngloddio ledled Ewrop a sefydlwyd Comisiwn Diogelwch Mwyngloddiau.[2] Ailddechreuodd cynhyrchu llawn yn y Bois du Cazier y flwyddyn ganlynol.[3] Cafodd y cwmni ei ddiddymu yn Ionawr 1961 a chaeodd y pwll glo o'r diwedd yn Rhagfyr 1967.[1] Fe'i rhestrwyd fel heneb genedlaethol ar 28 Mai 1990 ac fe'i hagorwyd fel amgueddfa yn 2002.[3]
Trychineb Marcinelle ym 1956
[golygu | golygu cod]Ar 8 Awst 1956, digwyddodd trychineb mwyngloddio fawr yn Bois du Cazier.[4] Cafwyd damwain am 8:10 am pan gychwynnwyd y mecanwaith codi yn un o'r siafftiau cyn i'r wagen lo gael ei llwytho'n llwyr i'r cawell. Rhwygodd ceblau trydan, gan gychwyn tân tanddaearol o fewn y siafft. Rhwygodd y gawell symudol bibellau olew ac aer hefyd a waethygodd y tân a dinistrio llawer o fecanwaith y winsh. Lledodd mwg a charbon monocsid i lawr y pwll glo, gan ladd yr holl lowyr a oedd wedi'u dal gan y tân.
Er gwaethaf ymgais i'w hachub o'r wyneb, dim ond 13 o'r glowyr a oedd wedi bod o dan y ddaear adeg y ddamwain a oroesodd. Lladdwyd 262, felly hon yw'r ddamwain lofaol waethaf yn hanes Gwlad Belg. Oherwydd y rhaglen gweithwyr gwadd a oedd mewn grym bryd hynny, dim ond 96 o'r rhai a laddwyd yn y ddamwain oedd yn ddinasyddion Gwlad Belg; at ei gilydd roedd 12 cenedligrwydd ymhlith y meirw, gan gynnwys 136 o Eidalwyr.[5] Dim ond ar 23 Awst 1956 y daethpwyd o hyd i weddillion y glowyr olaf, a oedd wedi'u dal ar waelod y pwll glo. Adroddodd yr achubwyr yn enwog eu bod nhw i gyd yn "gyrff" (tutti cadaveri) y tu mewn i'r pwll glo.[5]
Ystyrir y drychineb yn foment bwysig yn hanes Gwlad Belg a'r Eidal wedi'r Rhyfel ac roedd yn destun ffilm ddogfen yn 2003, Inferno Below, a enillodd wobr yn y Festival International de Programmes Audiovisuels.
.jpg)
Amgueddfeydd
[golygu | golygu cod].04.jpg)
Ers Mawrth 2002, mae Bois du Cazier wedi bod ar agor i'r cyhoedd fel cyfadeilad amgueddfa.[6] Mae'r rhan fwyaf o safle gwreiddiol y pwll glo wedi'i gadw ac eithrio tŵr weindio Foraky sydd bellach yn adfail.[7] Mae adeiladau'r pwll yn gartref i Amgueddfa Ddiwydiannol fach (Musée d'Industrie ), sy'n arddangos arteffactau sy'n ymwneud â hanes diwydiannol Gwlad Belg. Ail-agorodd Amgueddfa Wydr Charleroi (Musée du Verre de Charleroi) ar yr un safle yn 2007 hefyd, gan arddangos ei chasgliad o wydrwaith hanesyddol.[6] Mae yna sawl cofeb i drychineb 1956. Mae'r tomenni slag o amgylch y pwll glo wedi'u tirlunio a gall y cyhoedd ymweld â nhw hefyd.[1]
Mae'r amgueddfa yn un o bedwar safle sydd wedi'u cofrestru fel Safle Treftadaeth y Byd UNESCO o dan restr Prif Safleoedd Mwyngloddio Walonia. Mae hefyd yn rhan o Lwybr Treftadaeth Ddiwydiannol Ewrop. Yn 2006, derbyniodd y Bois du Cazier 46,000 o ymwelwyr.
Darllen pellach
[golygu | golygu cod]- Forti, Alain; Joosten, Christian (2006). Cazier Judiciaire. Brussels: Luc Pire. ISBN 9782874156069.
- Puissant, Jean; Vande Vijver, Guénaël. "La catastrophe de Marcinelle entre mémoire et histoire". Les Analyses de l'IHOES: 1–8. http://www.ihoes.be/PDF/Bois_du_Cazier_La_catastrophe_de_Marcinelle_entre_memoire_et_histoire.pdf.
Cyfeiriadau
[golygu | golygu cod]- 1 2 3 "ERIH Entry: Le Bois du Cazier". European Route of Industrial Heritage. 2014. Archifwyd o'r gwreiddiol ar 19 Tachwedd 2015. Cyrchwyd 15 Ionawr 2015.
- ↑ "1956: Fire traps 262 miners". The History Channel. Cyrchwyd 4 Ebrill 2016.
- 1 2 Emporis Site du Bois du Cazier[wedi'i drawsfeddiannu] Cyrchwyd 24 Ionawr 2015
- ↑ Dupont, Valérie (6 Awst 2016). "Il y a 60 ans, au Bois du Cazier, "pas une seule famille n'a été épargnée"". La Libre Belgique. Cyrchwyd 6 Awst 2016.
- 1 2 "1956: Fire traps 262 miners". The History Channel. Cyrchwyd 4 Ebrill 2016.
- 1 2 "Le Musée du Verre s'installe au Bois du Cazier". La Libre Belgique. 19 Chwefror 2007. Cyrchwyd 4 Ebrill 2016.
- ↑ "Le Cazier décapité". La Dernière Heure. IS. 16 Ebrill 2004. Cyrchwyd 4 Ebrill 2016.