Atlas Ieithoedd y Byd
 | |
| Enghraifft o: | gwefan, map, linguistic atlas  |
|---|---|
| Dechrau/Sefydlu | 2009 |
| Gweithredwr | UNESCO |
| Enw brodorol | Atlas of the World's Languages in Danger |
| Gwefan | https://en.wal.unesco.org/ |
| Dynodwyr | |
Adnodd cyfeirio ar-lein wedi'i gyhoeddi gan UNESCO yw Atlas Ieithoedd y Byd.[1] Mae'n cynnwys rhestr gynhwysfawr o ieithoedd sydd mewn perygl o Atlas Ieithoedd y Byd mewn Perygl, a ddisodlodd Llyfr Coch Ieithoedd Mewn Perygl yn ei dro fel teitl mewn print ar ôl cyfnod byr o orgyffwrdd cyn cael ei drosglwyddo i gyhoeddiad ar-lein yn unig.
Hanes
[golygu | golygu cod]Ym 1992, trafododd cyfarfod Cyngres Ryngwladol yr Ieithyddion yng Nghanada bwnc ieithoedd mewn perygl, ac o ganlyniad ffurfiodd y Pwyllgor Ieithoedd mewn Perygl. Cynhaliodd gyfarfod rhyngwladol hefyd ym 1992 ym Mharis i osod y pwnc gerbron y byd a chychwyn gweithredu. Ystyriwyd bod y cyfarfod yn ddigon pwysig i ddod o dan awdurdod UNESCO.
Ar anogaeth Stephen Wurm, penderfynodd y pwyllgor greu canolfan ymchwil, y Tŷ Clirio Rhyngwladol ar gyfer Ieithoedd mewn Perygl (ICHEL) a chyhoeddi Llyfr Coch Ieithoedd mewn Perygl UNESCO yn seiliedig ar y data a gasglwyd ganddo, gyda'r teitl yn deillio o deitl Llyfr Coch Rhywogaethau mewn Perygl. Shigeru Tsuchida oedd i gychwyn y ganolfan ymchwil. Dechreuodd ym 1994 ym Mhrifysgol Tokyo[2] gyda Tasaku Tsunoda fel ei gyfarwyddwr.
Yn y cyfamser, roedd yr adroddiadau cychwynnol ar ieithoedd mewn perygl eisoes wedi'u casglu a'u cyflwyno i UNESCO gan arbenigwyr rhanbarthol ym 1993.[3] Ers hynny, mae'r rhain wedi cael eu trosglwyddo i ICHEL, a greodd wefan i alluogi diweddariadau rheolaidd i fod ar gael yn brydlon.
Ym mis Chwefror 2009, lansiodd UNESCO rifyn ar-lein[4] o'r Atlas Ieithoedd mewn Perygl sy'n cwmpasu'r byd i gyd, yn cynnwys llawer mwy o wybodaeth na rhifynnau print blaenorol ac yn cynnig y posibilrwydd i ddefnyddwyr roi adborth ar-lein, o ystyried ei fod yn cael ei ddiweddaru'n gyson.[5]
Yn 2021, cyhoeddwyd y bod yr atlas yn ehangu, dan yr enw Atlas Mondial des Langues de l'UNESCO / UNESCO World Atlas of Languages. Y bwriad yw creu darlun o amrywiaeth ieithyddol y byd drwyddi draw.[6]
Dosbarthu
[golygu | golygu cod]
Mae gan restr UNESCO 6 chategori o berygl:[7]
- Diflanedig: Nid oes unrhyw siaradwyr ar ôl. Mae'r Atlas yn tybio bod iaith wedi difodi os nad oes unrhyw siaradwyr hysbys ers y 1950au.
- Mewn perygl argyfyngus: Mae siaradwyr ieuengaf yr iaith yn neiniau a theidiau a phobl hŷn, ac maen nhw'n siarad yr iaith yn rhannol ac yn anaml.
- Mewn perygl difrifol: Mae'r iaith yn cael ei siarad gan neiniau a theidiau a chenedlaethau hŷn. Er y gall y genhedlaeth sy'n rhieni ei deall, nid ydyn nhw'n ei siarad â phlant nac ymhlith ei gilydd.
- Mewn perygl pendant: Nid yw plant bellach yn dysgu'r iaith fel mamiaith yn y cartref.
- Archolladwy: Mae'r rhan fwyaf o blant yn siarad yr iaith, ond gall fod wedi'i chyfyngu i rai meysydd (y cartref er enghraifft).
- Diogel / Heb fod mewn perygl: Yn cael ei siarad gan bob cenhedlaeth a gyda throsglwyddiad rhyng-genhedlaethol ddi-dor. Nid yw'r ieithoedd hyn wedi'u cynnwys yn yr Atlas gan nad ydynt mewn perygl.
Cyfeiriadau
[golygu | golygu cod]- ↑ (Saesneg) "World Atlas of Languages (Beta Version)" Archifwyd 2023-08-26 yn y Peiriant Wayback
- ↑ "International Clearing House for Endangered Languages | UIA Yearbook Profile | Union of International Associations". uia.org. Cyrchwyd 30 Mawrth 2025.
- ↑ Brenzinger, Matthias (2007). Language diversity endangered. Berlin, New York: Mouton de Gruyter. tt. 206–207. ISBN 978-3110170498. ISBN 978-3-11-017049-8.
- ↑ "Atlas of the World's Languages in Danger". new edition of the Atlas of endangered languages. UNESCO. 2012. Cyrchwyd 15 Mawrth 2021.
- ↑ "UNESCO Atlas of the World's Languages in Danger". Archifwyd o'r gwreiddiol ar 2022-03-01. Cyrchwyd 2023-04-06.
- ↑ unesdoc.unesco.org https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000380132_fre. Cyrchwyd 2025-06-12. Missing or empty
|title=(help) - ↑ Evans, Lisa (2011-04-15). "Endangered languages: the full list". the Guardian (yn Saesneg). Cyrchwyd 2022-05-28.
Dolenni allanol
[golygu | golygu cod]- UNESCO World Atlas of Languages
- Moseley, Christopher; Nicolas, Alexandre (2010). Atlas of the world's languages in danger / editor-in-Chief, Christopher Moseley ; cartographer, Alexandre Nicolas. Memory of peoples series (arg. 3rd ed. entirely revised, enlarged and updated.). Paris: UNESCO, Intangible Cultural Heritage Section. ISBN 978-92-3-104095-5.
- "Endangered Languages". CIPL (yn Saesneg). Cyrchwyd 2025-02-10.