Asturias

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Asturias
El angliru desde el Monsacro.jpg
Escudo de Asturias (oficial).svg
Arwyddair Hoc signo tuetur pius. Hoc signo vincitur inimicus. Edit this on Wikidata
Math Cymunedau ymreolaethol Sbaen Edit this on Wikidata
Prifddinas Oviedo Edit this on Wikidata
Poblogaeth 1,028,244 Edit this on Wikidata
Sefydlwyd
  • 11 Ionawr 1982 Edit this on Wikidata
Anthem Asturias, patria querida Edit this on Wikidata
Pennaeth llywodraeth Adrián Barbón Edit this on Wikidata
Cylchfa amser UTC+01:00, UTC+2 Edit this on Wikidata
Iaith/Ieithoedd
  swyddogol
Sbaeneg Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Rhan o'r canlynol Green Spain Edit this on Wikidata
Sir Sbaen Edit this on Wikidata
Gwlad Baner Sbaen Sbaen
Arwynebedd 10,603.57 km² Edit this on Wikidata
Gerllaw Môr Cantabria Edit this on Wikidata
Yn ffinio gyda Galisia, Castilla y León, Cantabria, Talaith León Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau 43.33°N 6°W Edit this on Wikidata
ES-AS Edit this on Wikidata
Gwleidyddiaeth
Corff gweithredol Government of the Principality of Asturias Edit this on Wikidata
Corff deddfwriaethol General Junta Edit this on Wikidata
Swydd pennaeth
  y Llywodraeth
President of the Principality of Asturias, Prince of Asturias Edit this on Wikidata
Pennaeth y Llywodraeth Adrián Barbón Edit this on Wikidata

Mae Tywysogaeth Asturias (Astwrieg Principáu d'Asturies neu Asturies, Sbaeneg Principado de Asturias) yn un o gymunedau ymreolaethol Sbaen. Daw'r enw o dylwyth yr Astures, brodorion yr ardal yn ystod Oes yr Haearn, enw a fabwysiadwyd gan y Rhufeiniaid ar gyfer holl drigolion gogledd-orllewin y penrhyn Iberaidd.

O dan y drefn Sbaenaidd, mae Asturias hefyd yn dalaith gyda'i ffiniau'n cydredeg â ffiniau'r gymuned. I'r gogledd mae Bae Vizcaya, i'r de León, i'r dwyrain Cantábria ac i'r gorllewin, Galicia. Mae iddi arwynebedd o ychydig dros 10,600 km² - a'i hyd oddeutu 330 km o'r dwyrain i'r gorllewin, a dim ond 130 km o'r de i'r gogledd. Mae'n ardal fynyddig ac arfordirol; carreg galch yw creigiau'r dwyrain a'r canolbarth, gyda llechi yn y gorllewin.

Daearyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae mynyddoedd y de'n ffinio ag ucheldir canol Sbaen, mae sawl cadwyn o'r Cordillera Cantábrica, y mynyddoedd sy'n croesi gogledd Sbaen o'r dwyrain i'r gorllewin. Yr uchaf oll yw'r Picos de Europa, yn nwyrain Asturias, lle mae dros 200 o gopaon dros 2000m. Amgylchedd karst sydd yno: afonydd tanddaearol, pyllau dwfn iawn, creigiau gydag ôl y dŵr yn stribedi arnyn nhw.

Oherwydd y tirlun a'r hinsawdd Iwerydd mae llawer o afonydd, y mwyafrif yn fyr. Y mwyaf yw'r Nalon (129 km), prif afon cymoedd y glo. Ceir tair afon sy'n nodedig am eog a sewin: y Sella, yr Eo ar y ffin gyda Galicia, a'r Deva ar y ffin gyda Cantábria.

Carst (lle mae'r dirwedd wedi'i ffurfio o ganlyniad i ddŵr yn ymdoddi ar greigwely carbonad) yw ei harfordir dwyreiniol, ac mae'r clogwyni'n bigog. Yn y gorllewin ceir mwy o dywod a cherrig meddal. Mae'r traethau ar y cyfan yn fach, ar wahân i rai lle mae afon a gwaith pobl wedi ffurfio bae eang, e.e. Xixón, Ribeseya.

Demograffeg[golygu | golygu cod y dudalen]

Y prif ddinasoedd yw Xixón (Sbaeneg: 'Gijón') lle roedd poblogaeth o tua 271,039 yn 2004, y brifddinas Uviéu (Sbaeneg: Oviedo; poblogaeth 209,495) ac Avilés (poblogaeth 83,899). Mae cyfanswm y boblogaeth ychydig dros filiwn, ond mae'n tueddu i ostwng, gyda diboblogi yn broblem yng nghefn gwlad. Mae trwch y boblogaeth yn byw yn y canolbarth, yn y dinasoedd a'r cymoedd glofaol, neu cyn-lofaol. Yma mae diwydiant trwm yn dal ei le, gyda gwaith dur Arcelor-Mittal yn dal yn gryf. Yn y dwyrain a'r gorllewin: amaeth, coedwigaeth, pysgota a thwristiaeth sy'n bwysig.

Mae plentyn hynaf Brenin neu Frenhines Sbaen yn cael ei alw'n "Dywysog Asturias", ond fel yn achos "Tywysog Cymru" nid yw'n golygu fod ganddo ran yn ei llywodraeth.

Yr iaith swyddogol yw Sbaeneg, ond mae rhywfaint o statws i'r iaith Astwrieg dan y ddeddf.

Israniadau[golygu | golygu cod y dudalen]

Ceir 8 'sir', neu 'is-adran' a elwir yn Astwreg yn Comarques d'Asturies.

Mapa comarcal d'Astúries ast.svg

Rhenir pob Comarques i nifer o ardaloedd gweinyddol a elwir yn 'Conceyu'; ceir 78 Conceyu (concejos yn Sbaeneg).

Searchtool.svg
Prif erthygl: Ardal weinyddol (Asturias)



Flag of Spain.svg
Cymunedau ymreolaethol Sbaen
Cymunedau Ymreolaethol AndalucíaAragónAsturiasYnysoedd BalearigCantabriaCastilla-La ManchaCastilla y LeónCataloniaComunidad ValencianaCymuned Ymreolaethol Gwlad y BasgExtremaduraGalisiaComunidad de MadridMurciaNavarraLa RiojaYr Ynysoedd Dedwydd
Dinasoedd ymreolaethol CeutaMelilla


Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. "Asturias: población por municipios y sexo". Cyrchwyd 6 Ionawr 2018.