Asturias

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Comunidad Autónoma del Principado de Asturias
Comunidá Autónoma del Principáu d'Asturies
Flag of Asturias.svg Coat of Arms of Asturias.svg
Baner Arfbais
Anthem: Asturias, patria querida
Locator map of Asturias.png
Prifddinas Oviedo / Uviéu
Iaith / Ieithoedd swyddogol Sbaeneg
Arwynebedd
 – Cyfanswm
 – % o Sbaen
Safle 10fed
 10,604 km²
 2.10
Poblogaeth
 – Cyfanswm ((2014))
 – % o Sbaen
 – Dwysedd
Safle 13eg
 1,061,756
 2.4
 102/km²
Statud Ymreolaeth 11 Ionawr 1982
Cynrychiolaeth seneddol
 – Dirprwyon
 – Seneddwyr

 8 (o 350)
 6 (o 264)
Arlywydd Javier Fernández
ISO 3166-2 O
Gobierno del Principado de Asturias

Mae Tywysogaeth Asturias (Sbaeneg Principado de Asturias, Astwrieg Principáu d'Asturies neu Asturies) yn un o gymunedau ymreolaethol Sbaen. Daw'r enw o dylwyth yr Astures, brodorion yr ardal yn ystod Oes yr Haearn, enw a fabwysiadwyd gan y Rhufeiniaid ar gyfer holl drigolion gogledd-orllewin y penrhyn Iberaidd.

O dan y drefn Sbaenaidd, mae Asturias hefyd yn dalaith gyda'i ffiniau'n cydredeg â ffiniau'r gymuned. I'r gogledd mae Bae Vizcaya, i'r de León, i'r dwyrain Cantábria ac i'r gorllewin, Galicia. Mae iddi arwynebedd o ychydig dros 10,600 km² - a'i hyd oddeutu 330km o'r dwyrain i'r gorllewin, a dim ond 130km o'r de i'r gogledd. Mae'n ardal fynyddig ac arfordirol; carreg galch yw creigiau'r dwyrain a'r canolbarth, gyda llechi yn y gorllewin.

Daearyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae mynyddoedd y de'n ffinio ag ucheldir canol Sbaen, mae sawl cadwyn o'r Cordillera Cantábrica, y mynyddoedd sy'n croesi gogledd Sbaen o'r dwyrain i'r gorllewin. Yr uchaf oll yw'r Picos de Europa, yn nwyrain Asturias, lle mae dros 200 o gopaon dros 2000m. Amgylchedd karst sydd yno: afonydd tanddaearol, pyllau dwfn iawn, creigiau gydag ôl y dŵr yn stribedi arnyn nhw.

Oherwydd y tirlun a'r hinsawdd Iwerydd mae llawer o afonydd, y mwyafrif yn fyr. Y mwyaf yw'r Nalon (129km), prif afon cymoedd y glo. Ceir tair afon sy'n nodedig am eog a sewin: y Sella, yr Eo ar y ffin gyda Galicia, a'r Deva ar y ffin gyda Cantábria.

Carst (lle mae'r dirwedd wedi'i ffurfio o ganlyniad i ddŵr yn ymdoddi ar greigwely carbonad) yw ei harfordir dwyreiniol, ac mae'r clogwyni'n bigog. Yn y gorllewin ceir mwy o dywod a cherrig meddal. Mae'r traethau ar y cyfan yn fach, ar wahân i rai lle mae afon a gwaith pobl wedi ffurfio bae eang, e.e. Gijón, Ribadesella.

Demograffeg[golygu | golygu cod y dudalen]

Y prif ddinasoedd yw Gijón (neu yn Astwreg: 'Xixón') lle roedd poblogaeth o tua 271,039 yn 2004, y brifddinas Oviedo (Astwreg: Uviéu; poblogaeth 209,495) ac Avilés (poblogaeth 83,899). Mae cyfanswm y boblogaeth ychydig dros filiwn, ond mae'n tueddu i ostwng, gyda diboblogi yn broblem yng nghefn gwlad. Mae trwch y boblogaeth yn byw yn y canolbarth, yn y dinasoedd a'r cymoedd glofaol, neu cyn-lofaol. Yma mae diwydiant trwm yn dal ei le, gyda gwaith dur Arcelor-Mittal yn dal yn gryf. Yn y dwyrain a'r gorllewin: amaeth, coedwigaeth, pysgota a thwristiaeth sy'n bwysig.

Mae plentyn hynaf Brenin neu Frenhines Sbaen yn cael ei alw'n "Dywysog Asturias", ond fel yn achos "Tywysog Cymru" nid yw'n golygu fod ganddo ran yn ei llywodraeth.

Yr iaith swyddogol yw Sbaeneg, ond mae rhywfaint o statws i'r iaith Astwrieg dan y ddeddf.


Flag of Spain.svg
Cymunedau ymreolaethol Sbaen
Cymunedau Ymreolaethol AndalucíaAragónAsturiasYnysoedd BalearigCantabriaCastilla-La ManchaCastilla y LeónCataloniaComunidad ValencianaCymuned Ymreolaethol Gwlad y BasgExtremaduraGaliciaComunidad de MadridMurciaNavarraLa RiojaYr Ynysoedd Dedwydd
Dinasoedd ymreolaethol CeutaMelilla


Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]