Ardal Lywodraethol Aqaba

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Ardal Lywodraethol Aqaba
Aqaba.jpg
Math Ardaloedd Llywodraethol Gwlad Iorddonen Edit this on Wikidata
Prifddinas Aqaba Edit this on Wikidata
Cylchfa amser UTC+2, UTC+03:00 Edit this on Wikidata
Daearyddiaeth
Sir Gwlad Iorddonen Edit this on Wikidata
Gwlad Baner Gwlad Iorddonen Gwlad Iorddonen
Arwynebedd 6,900 km² Edit this on Wikidata
Yn ffinio gyda Emirate of Tabuk Edit this on Wikidata
Cyfesurynnau 29.52361°N 35.00722°E Edit this on Wikidata
JO-AQ Edit this on Wikidata

Ardal Lywodraethol Aqaba (Arabeg: العقبة al-ʻAqabah) yw un ardaloedd lywodraethol (governate) yr Iorddonen. Mae'r gofernad wedi'i leoli i'r de o Ardal Lywodraethol Amman, a'r brifddinas, Amman. Prif dref y gofernad yw dinas Aqaba. Dyma'r pedwerydd gofernad fwyaf yr Iorddonen yn ôl ardal ond mae'n 10fed yn ôl poblogaeth. Math ar lywodraeth leol yw Gofernad ond yn wahanol i gyngor sir, mae llywodraeth y gofernad wedi ei benodi gan arweinydd y wlad, yn yr achos yma, yn waelodol Abdullah II, brenin Iorddonen.

Mae Aqaba, y porthladd yn y Môr Coch ar ben Gwlff Aqaba ac mae'n gorwedd ysgwydd yn ysgwydd gyda thref Eilat sydd yn Israel. Fel unig borthladd y wlad, mae'n chwarae rhan bwysig ym mywyd economaidd yr Iorddonen. Mae dau o dri chyrchfan twristiaeth uchaf Jordan yn gorwedd yn Ardal Lywodraethol Aqaba; Wadi Rum, adfeilion Petra a dinas hanesyddol a phorthladd Aqaba. Y porthladd yw canolbwynt mewnforio / allforio pwysicaf yr Iorddonen. Mae'r porthladd diwydiannol tua 15 km i'r de o'r traethau a chanol dinas Aqaba.

Daearyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae Gofernad Aqaba yn gorwedd ym mhen de-orllewinol Jordan, mae'n ffinio ag Ardal Lywodraethol Ma'an sy'n gorwedd i'r dwyrain. I'r gogledd ceir Ardal Lywodraethol Tafilah, teyrnas Sawdi Arabia o'r de, ac Israel o'r gorllewin, a Gwlff Aqaba o'r de-orllewin. Mae dau bwynt croesi rhyngwladol yn Aqaba Governorate, Croesfan Border Durra a chroesfa Wadi Dubai.

Roedd ffin Gwlwad Iorddonen-Sawdi Arabi yn wreiddiol yn rhedeg ychydig o gilometrau i'r de o Aqaba. Ym 1965, cyfnewidiodd y diweddar Brenin Hussein dir anial yn nwyrain Gwlad Iorddonen am 12 km (7 milltir) o arfordir ar y Môr Coch gan ymestyn arfordir prin Iorddonen.

Lleolir Wadi Rum, sef wadi fwyaf Iorddonen o fewn ffiniau'r Gofernad. Mae'n atyniad dwristiaeth boblogaidd a lleoliad ar gyfer sawl ffilm enwog megis Lawrence of Arabia (1962), Rogue One: A Star Wars Story, (2016); Star Wars: The Rise of Skywalker (2019) a The Martian (2015).

Hanes[golygu | golygu cod y dudalen]

Lawrence o Arabia[golygu | golygu cod y dudalen]

Bu pobl yn byw yn ninas Aqaba ers 4000 CC, gan gyrraedd ei anterth yn ystod oes y Rhufeiniaid, pan adeiladodd y Rhufeiniaid y llwybr Via Traiana Nova sy'n dod i ben yn Aqaba. Roedd Aqaba (a adwaenir fel "Ayla" bryd hynny) hefyd yn garsiwn 10fed Lleng Rufeinig y Culfor (Legio X Fretensis).

Roedd Aqaba hefyd yn safle rhai o anturiaethau enwog Sinbad y Morwr yn anturiaethau enwog Nosweithiau Arabia (Arabian Nights) yn Mil ac un o nosweithiau.

Yn hanes modern, mae dinas Aqaba yn adnabyddus am Lawrence o Arabia a Brwydr Aqaba, un o frwydrau allweddol y Rhyfel Byd Cyntaf yn y Dwyrain Canol a daeth i amlygrwydd poblogaidd yn y ffilm Laurence of Arabia pan ddarluniwyd yr ymosodiad ar Rheilffordd Hejaz a'r cyrch ar dref Aqaba.

Y trysor archeolegol mwyaf yn y rhanbarth yw Petra. Mae Petra yn gorwedd ar lethr dwyreiniol Mynydd Hor yn Wādi ʻAraba, rhan o Rift Valley sy'n rhedeg o Wlff Aqaba ar y Môr Coch i'r Môr Marw.

Daethpwyd o hyd i'r sgript hynaf a ysgrifennwyd yn yr wyddor Arabeg yn Wadi Rum yn Gofernad Aqaba, ac mae'n dyddio'n ôl i'r 4g.

Economi[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae poblogaeth y Gofernad yn dibynnu'n drwm ar dwristiaeth fel prif ffynhonnell incwm. Porthladd Aqaba yw'r unig borthladd ar gyfer yr Iorddonen. Daw bron pob un o fasnach dramor yr Iorddonen drwy Aqaba. Yn ystod Rhyfel Irac-Iran, defnyddiodd Irac borthladd Aqaba ar gyfer ei masnach dramor.

Adrannau gweinyddol[golygu | golygu cod y dudalen]

Nahias Aqaba

Rhennir Aqaba Governorate yn dair adran yn ôl erthygl 15 o System Is-adrannau Gweinyddol y flwyddyn 2000 gan y Weinyddiaeth Gartref:

Dosbarth Enw Arabeg Is-ddosbarth Canolfan Weindyddol
1 Dosbarth Priffinas (Al-Qasabah) لواء قصبة العقبة yn cynnwys dinas Aqaba a thair pentref ger llaw Aqaba
2 Dosbarth Wadi Araba قضاء وادي عربة yn cynnwys naw pentref Al-Reeshah
3 Dosbarth Al-Quwairah لواء القويرة yn cynnwys 15 dosbarth Al-Quwairah

Demograffeg[golygu | golygu cod y dudalen]

Poblogaeth y dosbarthiadau yn ôl y cyfrifiad:[1]

Dosbarth Population
(Census 1994)
Population
(Census 2004)
Population
(Census 2015)
Aqaba Governorate 79,839 102,097 188,160
Al-Qūaīrah 12,736 17,132 29,142
Qaṣabah al-'Aqabah 67,103 84,965 159,018

Oriel[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. "Jordan: Administrative Division, Governorates and Districts". citypopulation.de. Cyrchwyd 25 December 2016.