Archgyfandir
 Animeiddiad o'r archgyfandir Pangaea yn ymrannu i ffurfio cyfandiroedd y presennol. | |
| Math | cyfandir  |
|---|---|
| Yn cynnwys | craton |
| Dynodwyr | |
| Freebase | /M/073qk |
 Ffeiliau perthnasol ar Gomin Wicimedia | |
Yn naeareg, mae archgyfandir[1] yn ehangdir sy'n cynnwys mwy nag un craidd cyfandirol, neu darian.
Mae cyfandiroedd y byd wedi cyfuno i ffurfio archgyfandiroedd mawr ar sawl achlysur, gan gynnwys Cenorland (~2.5 Ga), Nwna (~1.5 Ga), a Rodinia (~1 Ga). Unodd nifer o gyfandiroedd hemisffer y de (De America, Affrica, Awstralia, a'r Antarctig) fel archgyfandir Gondwana am ran helaeth o'r Palaeosöig, a chyfandiroedd yn hemisffer y gogledd (Gogledd America a'r Ynys Las) fel Lawrensia. Ffurfiwyd un archgyfandir enfawr o'r enw Pangaea ~300 Ma, sydd wedi parhau i wahanu ers ~200 Ma.[2]
Mae'r union ddiffiniad o archgyfandir yn ddadleuol. Mae rhai yn ystyried Ewrasia, Affrica-Ewrasia, yr Amerig, ac Oceania yn archgyfandiroedd heddiw.
Gweler hefyd
[golygu | golygu cod]Cyfeiriadau
[golygu | golygu cod]- ↑ "archgyfandir", Y Termiadur Addysg. Adalwyd ar 7 Mehefin 2026.
- ↑ Marie Busfield et al., Daearyddiaeth: Astudio a Dehongli'r Byd a'i Bobl (Y Coleg Cymraeg Cenedlaethol, 2020), t. 22.
