Y gwahaniaeth rhwng diwygiadau o "Iaith ddadelfennol"

Jump to navigation Jump to search
Lleihawyd o 599 beit ,  13 o flynyddoedd yn ôl
dim crynodeb golygu
B (wedi symud Iaith analytig i Iaith ddadelfennol: term gwell)
No edit summary
Iaith heb [[ffurfdroad|ffurfdroadau]] sy'n cyfleu perthnasau gramadegol drwy defnyddio [[geiryn|geirynnau]] neu drwy [[safle geiriaucystrawen|safle gairgystrawen]] neu ymadrodd mewn perthynas i eiriau eraill yw '''iaith ddadelfennol''' neu '''iaith analytig'''. Mewn ieithoedd analytigdadeflennol mae'r [[morffem|morffemau]] yn rhydd, hynny yw, mae pob [[morffem]] yn air ar wahân.
 
==Dosbarthu ieithoedd==
Yn draddodiadol dosberthirDosberthir ieithoedd fel naill ai analytigdadelfennol neu synthetig. Gwnëir hyn drwy roi mesuraid [[morffem]]-y-gair (mpw oro'r [[Saesneg]] ''morpheme-per-word'') ar iaith. Hynny yw, mae ieithoedd analytigdadelfennol yn dueddol o gael un [[morffem]] i bob gair. Mae unrhyw iaith sydd â mpw yn fwy nag 1 yn [[iaith synthetig]]. Dangosir [[morffem|morffemau]] isod:
 
*Yn y gair Cymraeg ''merch'' dim ond un morffem sydd ac felly mae gan y gair hwn 1:1 [[morffem|mpw]].
*Ond mae gan y gair ''gwyddoniaethau'' dri morffem (''gwyddon-, iaeth, -au'') ac felly mae gan y gair hwn 3:1 [[morffem|mpw]].
 
Mae ieithoedd de-orllewin Asia fel [[Fietnameg]], [[Thaieg]] a [[Tseinaeg|Thseinaeg]] yn dueddol o fod yn analytigddadelfennol. Yn [[Tseinaeg|Nhseinaeg]] dim ond un [[morffem]] sydd i bob gair ac felly ni ddefnyddir [[ffurfdroad|ffurfdroadau]] i fynegi [[cyflwr gramadegol|cyflwr]] a enwau neu amser ar ferfau, ond yn hytrach mae hi'n dibynnu ar gyd-destun, safle a [[geiryn|geirynnau]]. Er enghraifft yn y frawddeg ganlynol defnyddir geiryn i ddangos y dyfodol, a dibynnir ar drefn y geiriau[[cystrawen|gystrawen]] i ddangos y berthynas rhwng y [[cyflwr gramadegol|goddrych a gwrthrych]]:
Yn fwy diweddar mae ieithyddion wedi dechrau meddwl am ieithoedd gwahanol ar raddfa lle mae'r ieithoedd mwy analytig ar un ochr a'r ieithoedd mwy synthetig ar yr ochr arall. Oherwydd hyn, mae'n rhesymol i alw ieithoedd gydag [[morffem|mpw]] sydd yn hafal i un yn ieithoedd analytig, ac yr ieithoedd i gyd gydag [[morffem|mpw]] yn fwy nag un yn synthetig. Felly mae ieithoedd fel [[Saesneg]] a [[Norwyeg]] yn [[iaith synthetig|ieithoedd synthetig]] ond ar yr ochr analytig gan fod eu [[morffem|mpw]] yn weddol o isel (er yn uwch nag un). Mae ieithoedd fel [[Rwsieg]] a [[Lithwaneg]] ar yr ochr synthetig gan fod [[morffem|mpw]] uchel iawn ganddynt.
 
Mae ieithoedd de-orllewin Asia fel [[Fietnameg]], [[Thaieg]] a [[Tseinaeg|Thseinaeg]] yn dueddol o fod yn analytig. Yn [[Tseinaeg|Nhseinaeg]] dim ond un [[morffem]] sydd i bob gair ac felly ni ddefnyddir [[ffurfdroad|ffurfdroadau]] i fynegi [[cyflwr gramadegol|cyflwr]] neu amser, ond yn hytrach mae hi'n dibynnu ar gyd-destun, safle a [[geiryn|geirynnau]]. Er enghraifft yn y frawddeg ganlynol defnyddir geiryn i ddangos y dyfodol, a dibynnir ar drefn y geiriau i ddangos y berthynas rhwng y [[cyflwr gramadegol|goddrych a gwrthrych]]:
 
:{| class="wikitable" style="text-align: center;"
|}
 
Gellir dweud bod dim [[morffoleg (iaith)|morffoleg]] gan ieithoedd analytigdadelfennol.
 
==Gweler hefyd==
2,093

golygiad

Llywio