Y gwahaniaeth rhwng diwygiadau o "Benjamin Francis"

Jump to navigation Jump to search
Ychwanegwyd 5,880 beit ,  7 mis yn ôl
dim crynodeb golygu
(→‎top: Gwybodlen wd)
{{Person | fetchwikidata=ALL | onlysourced=no | suppressfields= dinasyddiaeth | nationality = {{banergwlad|Cymru}} | dateformat = dmy}}
Emynwr oeddRoedd '''Benjamin Francis''' ([[1734]] – [[14 Rhagfyr]] [[1799]]). Cafoddyn eiweinidog eni ymgyda'r [[Pen-Eglwys y-gelli Bedyddwyr|Mhen-y-gelliBedyddwyr]] ger [[Castellac Newyddyn Emlyn[[Emyn|emynydd]] amlwg yn y [[SirCymraeg|Gymraeg]] Gaerfyrddina'r [[Saesneg]]. <ref name="Bywg">[https://bywgraffiadur.cymru/article/c-FRAN-BEN-1734 FRANCIS, BENJAMIN (1734 - 1799), emynydd, gweinidog gyda'r Bedyddwyr. Y Bywgraffiadur Cymreig.] Adferwyd 5 Gorffennaf 2020</ref>
 
== Cefndir ==
Ganwyd Francis ym Mhencelli Fawr, [[Cenarth]]. Roedd yr ieuengaf o chwech o blant [[Enoch Francis]] (1689-1740), <ref>[https://bywgraffiadur.cymru/article/c-FRAN-ENO-1688 FRANCIS, ENOCH (1688-9 - 1740), gweinidog gyda'r Bedyddwyr. Y Bywgraffiadur Cymreig.] Adferwyd 5 Gorffennaf, 2020</ref> [[Gweinidog yr Efengyl|Gweinidog]] y Bedyddwyr yng [[Castellnewydd Emlyn|Nghastellnewydd Emlyn]], bardd ac awdur a Mary (née Evans) ei wraig. Bu ei frawd hynaf, [[Jonathan Francis]], <ref>[https://bywgraffiadur.cymru/article/c-FRAN-JON-1722 FRANCIS, JONATHAN (1722/3 - 1801), gweinidog y Bedyddwyr. Y Bywgraffiadur Cymreig.] Adferwyd 5 Gorffennaf, 2020</ref> yn weinidog y Bedyddwyr ym [[Pen-y-fai|Mhen-y-fai]] a phriododd ei chwaer a'r Parch [[Stephen Davies]], <ref>[https://bywgraffiadur.cymru/article/c-DAVI-STE-1794 DAVIES, STEPHEN (bu farw 1794), atgyfodwr achos y Bedyddwyr yn nhref Caerfyrddin ar ôl diflaniad y gynulleidfa gyntaf yn y 17eg ganrif. Y Bywgraffiadur Cymreig.] Adferwyd 5 Gorffennaf, 2020</ref> gweinidog y Bedyddwyr yng [[Caerfyrddin|Nghaerfyrddin]]. Bu farw Mary Francis ym 1739 pan oedd Benjamin yn 5 mlwydd oed a bu farw Enoch y flwyddyn ganlynol, <ref>[https://cylchgronau.llyfrgell.cymru/view/2228113/2235214/11#?xywh=-566%2C-182%2C3627%2C2358 BRASLUN O HANES BEDYDDWYR CYMRU. Rhif vi.- Y Bedyddwyr o gyhoeddiad "Deddf y Goddefiad" yn 1689, hyd yn bresennol- GAN Y PARCH. J. SPINTHER JAMES, LLANDUDNO. Y Greal, Hydref 1875 tud. 226] Adferwyd 5 Gorffennaf, 2020</ref> magwyd Benjamin ar ôl farwolaeth ei rieni gan berthnasau yn [[Abertawe]].  Cafodd ei addysgu yn Athrofa'r Bedyddwyr ym [[Bryste|Mryste]].
 
== Gyrfa ==
Bedyddiwyd Francis yn Abertawe ym 1749  a dechreuodd bregethu tua 1753 pan oedd yn 19 mlwydd oed. Wedi treulio cyfnod yn athrofa Bryste rhwng 1753 a 1755 cafodd swydd fel gweinidog cynorthwyol yn Broadmead, Bryste am flwyddyn. Ym 1756 symudodd i [[Chipping Sodbury]], [[Swydd Gaerloyw]] i wasanaethu fel gweinidog ar brawf cyn symud i [[Horsley, Swydd Gaerloyw]] lle cafodd ei hordeinio ym 1759. Arhosodd yn Horsley am weddill ei fywyd. <ref name="Greal1">[https://cylchgronau.llyfrgell.cymru/view/2129356/2158600/0#?xywh=-260%2C375%2C2898%2C1883 COFIANT Y DIWEDDAR BARCH. BENJAMIN FRANCIS, A. C. O Horsley, Swydd Gaerloyw; Greal y Bedyddwyr; Cyf. I Rhif. 8 Awst 1827 tt 229-233] Adferwyd 5 Gorffennaf, 2020</ref>
 
Pan ddechreuodd Francis ar ei weinidogaeth yn Horsley roedd achos y Bedyddwyr yn yr ardal yn fychan ac yn dlawd. Ond yn fuan dechreuodd arddull efengylaidd pregethu'r gweinidog newydd ddenu aelodau newydd i'r achos a bu'n rhaid helaethu'r capel ac agor capeli cangen mewn pentrefi cyfagos. <ref name="Greal1" /> Yn ogystal â bod yn weinidog ar ei gapeli yng nghylch Horsley bu Francis yn efelychu'r [[Eglwys Bresbyteraidd Cymru|Methodistiaid]] gan ddod yn bregethwr teithiol. Am lawer o'r flwyddyn byddai'n edrych ar ôl buddiannau ei gynulleidfa gartref ar ddydd Sadwrn a dydd Sul ac yna'n teithio o ddydd Llun i ddydd Gwener trwy swyddi Caerloyw, [[Swydd Gaerwrangon|Caerwrangon]] a [[Wiltshire]] gan gynnal oedfaon yn yr hwyr mewn amryw o drefi a phentrefi. <ref name="Greal1" /> Cadwodd ei gysylltiad â Chymru a'r Gymraeg trwy deithio yng Nghymru a thrwy fynychu  cymanfaoedd y Bedyddwyr Cymraeg a phregethu i'r gymanfa ar 14 achlysur. <ref name="Bywg" />
 
== Awdur ac emynydd ==
Ysgrifennodd Francis dau draethawd dychanol ar y ddadl Bedydd ''The Salopian Zealot'' a ''The Oracle'', ailgyhoeddwyd y cyntaf sawl gwaith yn Lloegr a rhifyn ac yn chafodd ei ailargraffu yn America. <ref name="Hymn">[https://hymnary.org/person/Francis_B Gwefan Hymnary Benjamin Francis] adalwyd 5 Gorffennaf 2020</ref> Cyfieithwyd y taflenni i'r Gymraeg a chawsant eu dosbarthu yn ardal enedigol Francis, cylch Castellnewydd Emlyn. Daeth copïau o'r taflenni i law rhai o Annibynwyr yr ardal gan beri iddynt s i boeni am werth eu bedydd ac i holi os oedd angen eu bedyddio eto fel oedolion. Mewn ateb i'r pryderon cyhoeddodd [[Benjamin Efans]] <ref>[https://bywgraffiadur.cymru/article/c-EVAN-BEN-1740 EVANS, BENJAMIN (1740 - 1821), gweinidog Annibynnol. Y Bywgraffiadur Cymreig.] Adferwyd 3 Gorffennaf 2020</ref> gweinidog yr Annibynwyr llyfryn ar ffurf gyfres o lythyrau, wedi eu cyfeirio at Francis. Anwybyddodd Francis llythyrau Efans ond cawsant eu hateb trwy lyfryn a gyhoeddwyd gan y Parch Dr [[William Richards]], <ref>[https://bywgraffiadur.cymru/article/c-RICH-WIL-1749 RICHARDS, WILLIAM (1749 - 1818), dadleuydd diwinyddol a gwleidyddol. Y Bywgraffiadur Cymreig.] Adferwyd 5 Gorffennaf 2020</ref> gweinidog Cymraeg oedd yn byw yn [[King's Lynn]], [[Norfolk|Swydd Norfolk]].
 
Ysgrifennodd nifer o ddarnau o farddoniaeth Saesneg gan gynnwys cerddi coffa ar achlysur marwolaethau'r Parchedigion George Whitefield , Caleb Evans, Robert Day, a Joshua Thomas. <ref name="Greal2">[https://cylchgronau.llyfrgell.cymru/view/2129356/2158633/0#?xywh=-275%2C767%2C2993%2C1945 COFIANT Y DIWEDDAR BARCH. BENJAMIN FRANCIS, A. C. O Horsley, Swydd Gaerloyw.-Parhad; Greal y Bedyddwyr; Cyf. I Rhif. 9 Medi 1827] Adferwyd 5 Gorffennaf 2020</ref>
 
Bu Francis yn emynydd yn y Gymraeg a'r Saesneg. Cynhwyswyd pump o'i emynau Saesneg yng Nghasgliad dylanwadol y Parch John Rippon ''A Selection of Hymns from the Best Authors'' (1787), <ref name="Hymn" /> Roedd 103 emyn yn y llyfr cyntaf a 91 yn yr ail gyfrol.  Mae pedwar o'i emynau yn ymddangos yn ''Caneuon Ffydd'', y Llyfr Emynau Cydenwadol a gyhoeddwyd yn 2001:
 
* Emyn rhif 63 – ''Gofala Duw a Thad Pob dawn''
 
* 359 – ''Deffro 'nghalon, deffro 'nghân''
 
* 604 - ''Mae Eglwys Dduw fel dinas wych''
 
* 746 – ''Dilynaf fy Mugail drwy f'oes''
 
== Teulu ==
{{Rheoli awdurdod}}
 

Llywio