Albert I, brenin Gwlad Belg

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Albert I, brenin Gwlad Belg
Albert I Koning der Belgen.jpg
Ganwyd 8 Ebrill 1875 Edit this on Wikidata
Dinas Brwsel Edit this on Wikidata
Bu farw 17 Chwefror 1934 Edit this on Wikidata (58 oed)
Achos: climbing accident Edit this on Wikidata
Namur Edit this on Wikidata
Dinasyddiaeth Gwlad Belg Edit this on Wikidata
Galwedigaeth pryfetegwr, dringwr mynyddoedd, person milwrol, gwleidydd Edit this on Wikidata
Swydd Brenin y Belgiaid, Seneddwr Gwlad Belg Edit this on Wikidata
Tad Prince Philippe, Count of Flanders Edit this on Wikidata
Mam Princess Marie of Hohenzollern-Sigmaringen Edit this on Wikidata
Priod Elisabeth of Bavaria, Queen of Belgium Edit this on Wikidata
Plant Leopold III, Prince Charles, Count of Flanders, Marie José of Belgium Edit this on Wikidata
Llinach Llinach Saxe-Coburg a Gotha, House of Belgium Edit this on Wikidata
Gwobr/au Marchog Urdd y Cnu Aur, Marchog Urdd Sant Alexander Nevsky, Croes filwrol, Urdd yr Eryr Du, Uwch Groes Urdd Leopold II, Marchog Groes Fawr Urdd y Baddon, Uwch Groes Urdd y Goron, Urdd yr Eryr Gwyn, Gwobr Ysgol Filwrol Saint-Cyr, Order of Lāčplēsis, Urdd y dair Seren, Dosbarth 1af, Grand Cross of the Order of the Cross of Vytis, Uwch Groes Urdd Cleddyf Sant'Iago, Grand Cross of the Military Order of the Tower and Sword, Uwch Groes Urdd Crist (Portiwgal), Royal Order of the Lion, Uwch Groes Rhosyn Gwyn y Ffindir gyda Choler, Uwch Groes Urdd Wissam El Alaouite, Knight grand cross of the order of the crown of Italy, Marchog Croes Uwch Urdd Sant Olav, Urdd Sant Anna, Dosbarth 1af, Urdd Santes Anna, Dosbarth 1af, Uwch Groes y Lleng Anrhydedd, Urdd seren Romania, Order of Michael the Brave, Urdd Sant Andreas, Order of St. George, 3rd class, Ehrendoktor der Universität Straßburg, Urdd San Sior, 4ydd Dosbarth, Collar of the Supreme Order of the Chrysanthemum, Bailiff Grand Cross of the Order of Saint John, Grand Cross of the Sash of the Three Orders, Knight of the Garter, Supreme Order of Christ, Urdd Brenhinol y Seraffim, Y Groes am Hedfan Neilltuol, Order of the Rue Crown Edit this on Wikidata
Chwaraeon
Llofnod
Signature du Prince Albert de Belgique 1898.jpg

Roedd Albert I, Brenin y Belgiaid (Iseldireg: Albert Leopold Clemens Maria Meinrad; Ffrangeg: Albert Léopold Clément Marie Meinrad; Almaeneg: Albert Leopold Clemens Maria Meinrad; Brwsel 8 Ebrill 1874 - Marche-les-Dames, 17 Chwefror 1934) yn frenin ar Wlad Belg rhwng 1909 a 1934 a'r trydydd brenin ar ôl ei ewythr Leopold II a'i dad-cu Leopold I, brenin cyntaf y wladwriaeth.

Magwraeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Roedd Albert yn fab i'r Tywysog Philip o Wlad Belg a'r Dywysoges Mary o Hohenzollern-Sigmaringen. Roedd yn ŵyr tadol i'r Leolpold a'r Dywysoges Louise o Orleans ac yn ŵyr mamol i'r Tywysog Sofran Charles Anthony o Hohenzollern-Sigmaringen a'r Dywysoges Joseph o Baden.

Teulu[golygu | golygu cod y dudalen]

Priododd Albert â'r Dywysoges Elizabeth o Bafaria. Roedd y dywysoges yn dduges ym Mafaria ac yn dod o ail gangen tŷ brenhinol y Wittelshbachs a gychwynnwyd gan briodas y Dywysoges Louise o Bafaria a'r Tywysog Maximilian o Bafaria. Roedd y dywysoges yn ferch i'r Dug Charles Theodore o Bafaria a'r Dywysoges Mary Joseph o Bortiwgal. Ganwyd y dywysoges yng Nghastell Possenhofen ym 1876. Hi oedd nith yr Empress Elizabeth o Bafaria Sissi. Roedd gan y cwpl dri o blant a gyrhaeddodd oedolaeth:

Ganwyd HM Leolpold, Leopold III, maes o law, yn 1901 a bu farw ym 1983 ym Mrwsel. Priododd yn y briodas gyntaf â'r Dywysoges Astrid o Sweden ac yn yr ail briodas â Maria Liliana Baels.
Ganwyd y Tywysog Charles yn 1903 a bu farw ym 1983 ym Mrwsel. Priododd â Mrs. Jacqueline Peyrebrune.
Ganwyd y Frenhines Mary Joseph yn 1906 ym Mrwsel a bu farw yn 2001 yn Genefa. Priododd â Brenin Umberto III o'r Eidal.

Hyfforddiant: seneddwr y gyfraith[golygu | golygu cod y dudalen]

[[Cofeb i'r Brenin Albert I ar ddechrau Camlas Albert yn Liege Dechreuodd Albert ei yrfa wleidyddol yn Senedd Gwlad Belg, lle’r oedd yn seneddwr asgell dde, heb ei ethol, rhwng 1893 a 1898. Heb fandad pleidleisiwr, mae gan blant y brenin rôl ar wahân fel seneddwr a dylent ddefnyddio'r fforwm hwn i fynd i'r afael â materion o ddiddordeb cyffredinol yn unig. Roedd gan Albert ddiddordeb mewn datblygu seilwaith ffyrdd, rheilffyrdd a llyngesol. Yn ddiweddarach, derbyniodd Camlas Antwerp yn Liège, syniad a ddaliodd, ei enw: Camlas Albert. Yn 1909 olynodd ei ewythr Leopold II o Wlad Belg.

Roedd Albert yn astudgar ar thawel a paratodd yn fawr ar gyfer ei deyrnasiad. Dangosodd ddiddordeb yn sefyllfa materol y dosbarth gweithiol a theithio yn ddienw ac yn ddisylw i ardaloedd dosbarth gweithiol er mwyn arsylwi ar sefyllfa bywyd pobl yno.[1] Yn fuan cyn ei esgyniad i'r orsedd yn 1909, ymgymerodd â thaith fanwl o drefediaeth Gwlad Belg yn yr Affrig, y Congo. Roedd y diriogaeth enfawr wedi ei meddianu'n ffurfol gan Wlad Belg yn 1908 (cyn hynny, roedd yn eiddo bersonol i Leopold II ac wedi dioddef ysbeilio a chamdrin drwg-enwog). Gwelodd Albert bod y wladfa mewn sefyllfa truenus a chynigiodd nifer o welliannau er mwyn amddiffyn y bobl gynhenid a mabwysiadu gwelliannau technegol yno.[2]

Teyrnasiad[golygu | golygu cod y dudalen]

le roi à cheval saluant la foule
Gosgordd gorseddu Albert, 23 Rhagfyr 1909.

Yn dilyn marwolaeth ei ewythur, Leopold II, esgynodd Albert i orsedd Brenhiniaeth Gwlad Belg yn Rhagfyr 1909, gan i'w dad ei hun farw yn 1905. Albert oedd y brenin cyntaf i dyngu ei llŵ mewn Iseldireg ac nid yn Ffrangeg yn unig fel y bu.[1] Roedd ef a'i wraig, y Frenhines Elisabeth, yn boblogaidd oherwydd eu bywydau cymharol syml, di-sgandal a safai mewn gwrthwynebiad i osgoi uchel-ael, pellennig a lliwgar bywyd preifag Leopold II. Un agwedd bwysig ym mlynyddoedd cynnar teyrnasiad Albert oedd cyfres o welliannau i rheolaeth Gwlad Belg o'r Congo, ei hunig drefedigaeth.[3]

Cymerodd reolaeth ar filwyr Gwlad Belg yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf a dangosodd ei wrthwynebiad i filwyr Austro-Almaenig. Roedd goresgyniad yr Almaenwyr yn groes i Gytundeb Llundain (1839), lle gwarantodd Prwsia niwtraliaeth Gwlad Belg. Ni ddilynodd Albert y llywodraeth yn alltud yn Saint-Adresse ger Le Havre yn Ffrainc. Enillodd y ffaith iddo aros yn y wlad a chefnogi'r milwyr ar gyrion yr afon IJzer lawer o gydymdeimlad ag ef ar ôl y rhyfel. Cymerodd ran gyda'r cynghreiriaid yn symudiadau amddiffyn a rhyddhau'r wlad.

Yn ystod ei deyrnasiad, cyflwynodd y senedd bleidlais gyffredinol (1919) ar ôl gwrthdaro cymdeithasol a gwleidyddol a ddechreuodd yn y 19g. Datgelodd cannoedd o filoedd o ddioddefwyr ar faes brwydr IJzer yr anghyfiawnder o orfod marw dros y famwlad heb erioed gael yr hawl i bleidleisio drosti. Mae'n ymddangos bod Albert wedi deall bod y freuddwyd gudd o absoliwtiaeth ei ragflaenwyr Leopold I a II, yn rhywbeth o'r gorffennol.

Cleddyf lle bu farw Albert I. Cymerodd ofal o ddatblygiad y celfyddydau, isadeileddau a gwyddoniaeth. Sicrhaodd gymrodeddu seneddol anffurfiol rhwng y pleidiau Catholig, Rhyddfrydol a Sosialaidd a'r gwrthdaro cynyddol rhwng pobl Ffrangeg ac Iseldireg eu hiaith. Cefnogodd y prosiect o greu'r brifysgol gyntaf ei hiaith Iseldireg a agorodd ym 1930 yn Ghent wrth barchu uchelfreintiau seneddau.

Cymerodd ran mewn nifer o deithiau naturiolaidd a diwylliannol, yn enwedig un yn Congo (1909), yn America neu Brydain Fawr. Roedd yn aelod o Academi y Gwyddorau Morales et Politiques de France (1925) a chreodd y Fonds National de Recherche Scientifique Belge (1927).

Mynyddwr[golygu | golygu cod y dudalen]

Dangosodd Albert I angerdd cryf dros fynydda trwy gydol ei oes. Ei hoff fynyddoedd oedd; Mont Blanc, Valais, yn y Dolomitau. Ar 29 Awst 1930 agorodd Daith Rhewlif lloches newydd, gyda'i enw Refuge Albert yn cael ei gynnig gyntaf gan y Alpine Club Belgian y Clwb Alpin Français. Rhoddodd Albert ei enw i'r tŵr nodwydd Re Albert gam o anhawster eithafol.

Marwolaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Bu farw ym 1934 ym Marche-les-Dames (tref yn ninas Namur bellach), wrth gymryd rhan mewn dringo clogwyn ger glannau'r Meuse.

Dolenni[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

  1. 1.0 1.1 Carlo Bronne. Albert 1er: le roi sans terre.
  2. Evelyn Graham. Albert, King of the Belgians.
  3. Roger Keyes. Outrageous Fortune: The Tragedy of Leopold III of the Belgians.
Rhagflaenydd:
Leolpold II
Brenin Gwlad Belg
19091934
Olynydd:
Leopold III
Flag of Belgium.svg Eginyn erthygl sydd uchod am Wlad Belg. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato.