Éamon de Valera

Oddi ar Wicipedia
Jump to navigation Jump to search
Éamon de Valera
Éamon de Valera 02.jpg
Ganwyd 14 Hydref 1882 Edit this on Wikidata
Manhattan Edit this on Wikidata
Bu farw 29 Awst 1975 Edit this on Wikidata (92 oed)
Achos: niwmonia Edit this on Wikidata
Dulyn Edit this on Wikidata
Alma mater
  • Coleg Brenhinol Iwerddon
Galwedigaeth mathemategydd, diplomydd, gwleidydd Edit this on Wikidata
Swydd Taoiseach, Arlywydd Iwerddon, President of the Executive Council of the Irish Free State, President of the Irish Republic, President of Dáil Éireann, Leader of Fianna Fáil, Taoiseach, Taoiseach, Aelod o'r 31ain Senedd y Deyrnas Unedig, Minister for Education and Skills, Minister for Foreign Affairs and Trade, Aelod o'r 30ain Senedd y Deyrnas Unedig, Minister for Housing, Planning and Local Government, Aelod o'r 31ain Senedd y Deyrnas Unedig, llysgennad, Member of the Parliament of Northern Ireland, Dirprwy y Dáil, Dirprwy y Dáil, Dirprwy y Dáil, Dirprwy y Dáil, Dirprwy y Dáil, Dirprwy y Dáil, Dirprwy y Dáil, Dirprwy y Dáil, Dirprwy y Dáil, Dirprwy y Dáil, Dirprwy y Dáil, Dirprwy y Dáil, Dirprwy y Dáil, Dirprwy y Dáil, Dirprwy y Dáil, Dirprwy y Dáil Edit this on Wikidata
Plaid Wleidyddol Fianna Fáil, Sinn Féin Edit this on Wikidata
Mam Catherine Coll Edit this on Wikidata
Priod Sinéad de Valera Edit this on Wikidata
Plant Vivion de Valera, Rúaidhrí de Valera, Máirin de Valé ra Edit this on Wikidata
Gwobr/au Supreme Order of Christ Edit this on Wikidata
Llofnod
Éamon de Valera Signature 2.svg

Éamon de Valera (ganwyd Edward George de Valera, enw Gwyddeleg Éamonn de Bhailéara) (14 Hydref 1882 - 29 Awst 1975), oedd un o arweinyddion y mudiad dros annibyniaeth Iwerddon oddi wrth Brydain ar ddechrau'r ugainfed ganrif. Cymerodd ran yng Ngwrthryfel y Pasg yn 1916, a bu bron iddo gael ei ddienyddio gydag arweinwyr eraill y gwrthryfel. Yn ddiweddarch daeth yn arweinydd yr wrthblaid Weriniaethol yn ystod y Rhyfel Cartref Iwerddon 1922-23. Wedi methiant y Rhyfel Cartref i newid polisi y wladwriaeth newydd, fe sefydlodd de Valera blaid weriniaethol newydd, Fianna Fáil a ddaeth fewn i rym yn 1932. Yn ddiweddarach, daeth yn Brif Weinidog dair gwaith (y tro cyntaf fel ail Arlywydd y Cyngor Gweithredol, ac fel y Taoiseach cyntaf (teitl y Prif Weinidog yn ôl Cyfansoddiad 1936)). Gorffennodd ei yrfa wleidyddol fel trydydd Arlywydd Gweriniaeth Iwerddon (Gwyddeleg: Uachtarán na hÉireann), rhwng 25 Mehefin 1959 a 24 Mehefin 1973.

Cyfansoddiad Iwerddon[golygu | golygu cod y dudalen]

De Valera oedd prif awdur a symbylydd ysgrifennu Cyfansoddiad Iwerddon ar ddiwedd yr 1930au. Rhoddodd y Cyfansoddiad statws a threfn i Wladwriaeth Rydd Iwerddon. Er bod pwyslais fawr ar ddysgeidiaeth grefyddol Catholig mae'n ymwerthod â gwneud Catholigiaeth yn grefydd swyddogol y wladwriaeth newydd. Bu sawl newid i'r cyfansoddiad dros y degawdau, ond mae'n dal i fod, yn ei hanfod, yn arwydd o lwyddiant gwaddol de Valera.

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]