Zimbabwe

Republic of Zimbawe
Gweriniaeth Zimbabwe

Baner Arfbais
Arwyddair: Unity, freedom, work (Saesneg: Undod, rhyddid, gwaith)
Anthem: Simudzai Mureza Wedu Simudzai Mureza Wedu weZimbabwe (Shona) neu Kalibusiswe Ilizwe leZimbabwe (Ndebele)
Prifddinas	Harare
Dinas fwyaf	Harare
Iaith / Ieithoedd swyddogol	Saesneg
Llywodraeth	Unbennaeth
- Arlywydd	Robert Mugabe
- Prif Weinidog	Morgan Tsvangirai
Annibyniaeth - Datganwyd - Cydnabuwyd	o'r Deyrnas Unedig (fel Rhodesia) 11 Tachwedd 1965 (fel Zimbabwe) 18 Ebrill 1980
Arwynebedd  - Cyfanswm  - Dŵr (%)	390,757 km² (60fed) 1%
Poblogaeth  - Amcangyfrif 2005  - Dwysedd	13,010,000 (68ain) 33/km² (85ain)
CMC (PGP)  - Cyfanswm  - Y pen	Amcangyfrif 2005 $30.58 biliwn (94ain) $2,607 (129ain)
Indecs Datblygiad Dynol (2003)	0.505 (145ain) – canolig
Arian cyfred	Doler Zimbabwe (ZDD)
Cylchfa amser  - Haf	CAT (UTC+2) CAT (UTC+2)
Côd ISO y wlad	.zw
Côd ffôn	+263

Gwlad yn Affrica Ddeheuol yw Gweriniaeth Zimbabwe neu Zimbabwe (hefyd Simbabwe). Lleolir y wlad rhwng afonydd Zambezi a Limpopo. Mae'n ffinio â De Affrica i'r de, â Botswana i'r gorllewin, â Zambia i'r gogledd ac â Moçambique i'r dwyrain ac nid oes ganddi fynediad i'r môr. Harare yw prifddinas y wlad. Cyn annibyniaeth roedd Zimbabwe (Rhodesia) yn wladfa Brydeinig.

Hanes

Rhan o furiau Zimbabwe Fawr

Prif erthygl: Hanes Zimbabwe.

Roedd Zimbabwe yn ganolfan i ymerodraeth frodorol yn ne Affrica a'i phrifddinas yn Zimbabwe Fawr. Mashona oedd y trigolion. Cawsant eu gorchfygu gan y Matabele. Cipiwyd tir y Matabele a'r Mashona gan yr anturiaethwr imperialaidd o Sais Cecil Rhodes a'r Cwmni Prydeinig De Affrica yn 1895 a chafodd ei henwi'n Rhodesia ar ei ôl.

Datganodd Ian Smith, prif weinidog gwyn y wlad, annibyniaeth unochrog (UDI) oddi ar Brydain yn 1965 a datganwyd gweriniaeth yno yn 1970.

Ar ôl rhyfel herwfilwrol hir daeth Robert Mugabe, arweinydd ZANU (PF), yn arlywydd y wlad (gweler isod), yn 1980.

Daearyddiaeth

Prif erthygl: Daearyddiaeth Zimbabwe.

Mae'r rhan fwyaf o'r wlad yn gorwedd ar wastatir uchel, dros 3,300' (1000m) i fyny ar gyfartaledd. Mae llawer o'r tir yn safana.

Gwleidyddiaeth

Prif erthygl: Gwleidyddiaeth Zimbabwe.

Rhaniadau gweinyddol

Rhennir Zimbabwe yn wyth talaith a dwy ddinas â statws taleithiol. Is-rennir y taleithiau hynny yn 59 ardal a 1,200 ardal ddinesig.

Taleithiau ac ardaloedd Zimbabwe

Mae'r taleithiau'n cynnwys:

• Bulawayo (dinas)
• Harare (dinas)
• Manicaland
• Canolbarth Mashonaland
• Dwyrain Mashonaland
• Gorllewin Mashonaland
• Masvingo
• Gogledd Matabeleland
• De Matabeleland
• Y Canolbarth

Ardaloedd: gweler Ardaloedd Zimbabwe

Ardaloedd dinesig: gweler Ardaloedd dinesig Zimbabwe

Economi

Prif erthygl: Economi Zimbabwe.

Demograffeg

Prif erthygl: Demograffeg Zimbabwe.

Mae mwyafrif helaeth y bologaeth yn bobl Bantŵ. Ceir yn ogystal lleiafrif o bobl o dras Ewropeaidd ac Asiaidd, ond mae eu nifer wedi gostwng yn sylweddol mewn canlyniad i'r sefyllfa gwleidyddol diweddar.

Saesneg yw'r iaith swyddogol. Siaredir yn ogystal sawl iaith Affricanaidd; y pwysicaf ohonynt yw Ndebele a Shona.

Gweler hefyd

• Diwygio tir yn Zimbabwe