William Vaughan

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Erthygl am y ffilanthropydd a llenor yw hon. Gweler hefyd William Vaughan (AS) (1707-75).

Yr oedd Syr William Vaughan (1575 - 1641) yn ŵr bonheddig a llenor o'r Gelli-aur, Sir Gaerfyrddin, a geisiodd sefydlu gwladfa Gymreig yn yr Amerig.

Bywgraffiad[golygu]

Roedd yn fab i Syr Walter Vaughan (m. 1598). Cafodd ei addysg yng Ngholeg Iesu, Rhydychen. Yn y flwyddyn 1616 cafodd ei apwyntio'n siryf Sir Gâr.

Ar ôl gweld cymaint oedd y tlodion yn dioddef yn ei sir enedigol a chyn lleied o obaith oedd iddynt wella eu sefyllfa, penderfynodd Vaughan geisio sefydlu gwladfa iddynt. Prynodd barsel o dir ar orynys Avalon yn Newfoundland (yn nwyrain Canada heddiw) gan y London and Bristol Company yn 1616 a threfnodd, ar ei draul ei hun, i anfon ymsefydlwyr yno. Aeth y criw cyntaf allan yn 1617 ac ymsefydlasant ar safle tref Renews heddiw. Rhoddwyd yr enw Cambriol ar y wladfa newydd. Ond methiant fu'r wladfa o fewn ugain mlynedd, yn bennaf oherwydd yr hinsawdd a oedd yn gwneud hi'n anodd i amaethu'n llwyddianus yno a diffyg arweinyddiaeth ac offer amaethu.

Ymddiddorai William Vaughan mewn llenyddiaeth a chyhoeddodd rai llyfrau yn Saesneg, ond nid oes llawer o lewyrch arnynt fel gweithiau llenyddol. Yn eu plith ceir cyfrol o gerddi yn Lladin a Saesneg, addasiad o hanes Iason a'r Cnu Euraidd, a phamffledi sy'n dadlau achos y wladfa newydd.

Llyfryddiaeth[golygu]

  • Golden Grove (1600)
  • The Golden Fleece (1626)
  • The Church Militant (1640). Cerddi.

Cyfeiriadau[golygu]