Thomas Gwynn Jones

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
T. Gwynn Jones
T.Gwynn Jones(llai).JPG
T. Gwynn Jones yn y 1930au
Ganwyd Thomas Gwynn Jones
10 Hydref, 1871
Betws yn Rhos, Sir Conwy
Bu farw 7 Mawrth, 1949
Aberystwyth, Ceredigion
Cenedligrwydd Cymro
Yn enwog am Llenyddiaeth o bob genre, ysgolheictod
Galwedigaeth Llenor, newyddiadurwr ac ysgolhaig
Gweithgar 1890au - 1940au

Newyddiadurwr, bardd, ysgolhaig a nofelydd oedd T. Gwynn Jones, enw llawn Thomas Gwyn Jones (10 Hydref, 1871 - 7 Mawrth 1949). Roedd T. Gwynn yn llenor amryddawn a wnaeth gyfraniad pwysig iawn i lenyddiaeth Gymraeg, ysgolheictod Cymreig ac astudiaethau llên gwerin yn hanner cyntaf yr 20fed ganrif. Yr oedd hefyd yn gyfieithydd medrus o'r Almaeneg, Groeg, Gwyddeleg a Saesneg. Cafod ei eni yn Gwyndy Uchaf, Betws yn Rhos yn yr hen Sir Ddinbych (sir Conwy heddiw), a'i gladdu ym mynwent Heol Llanbadarn,

Ei fywyd[golygu]

Cafodd T. Gwynn Jones ei addysg gynnar yn Ninbych ac Abergele. Daeth yn is-olygydd Baner ac Amserau Cymru (Y Faner) yn 1890. Ysgrifennodd gofiant ardderchog i'r cyhoeddwr Rhyddfrydol Thomas Gee sy'n dryll i'w oes yn ogystal â'i waith. Yn 1894 symudodd i Lerpwl a dod yn is-olygydd i Isaac Foulkes. Erbyn 1898 roedd yn is-olygydd ar Yr Herald a'r Caernarvon and Denbigh Herald. Bu wedyn yn olygydd ar Bapur Pawb. Aeth i weithio i'r Llyfrgell Genedlaethol yn Aberystwyth ar ôl blynyddoedd o newyddiadura, ac wedyn yn ddarlithydd yn yr adran Gymraeg yng Ngholeg Prifysgol Cymru, Aberystwyth. Yn 1919 daeth yn athro llenyddiaeth Gymraeg yn y coleg hwnnw.

Enillodd gadair Eisteddfod Genedlaethol Cymru Bangor 1902 am ei awdl Ymadawiad Arthur.

Anrhydeddwyd ef â D.Lit. Prifysgol Cymru a Phrifysgol Iwerddon. Roedd yn wrthwynebydd cadarn yn erbyn y Rhyfel Byd Cyntaf. Cerddodd allan o Gapel Tabernacl, Aberystwyth pan weddïodd y gweinidog am fuddugoliaeth i Brydain yn y rhyfel.

Llyfryddiaeth ddethol[golygu]

Llyfrau T. Gwynn Jones[golygu]

  • T. Gwynn Jones, Caradog yn Rhufain (Wrecsam, 1914). [Drama]
  • T. Gwynn Jones, Dafydd ap Gruffydd (Aberystwyth, 1914). [Drama]
  • T. Gwynn Jones, Tir na N-óg (Caerdydd, 1916). [Drama]
  • T. Gwynn Jones, Dewi Sant (Wrecsam, 1916). [Drama]
  • T. Gwynn Jones, Y Gloyn Byw (Y Drenewydd, 1922). [Drama]
  • T. Gwynn Jones, Anrhydedd (Caerdydd, 1923). [Drama]
  • T. Gwynn Jones, Y Gainc Olaf (Wrecsam, 1934). [Drama]
  • T. Gwynn Jones, Y Dwymyn, 1934–35 (Caerdydd, 1972).
  • T. Gwynn Jones, Dylanwadau (Bethesda, 1986).
  • Tudur Aled, (gol.) T. Gwynn Jones, Gwaith Tudur Aled (Caerdydd, 1926). [Golygiad mewn dwy gyfrol o gerddi Tudur Aled.]
  • T. Gwynn Jones, Welsh Folklore and Folk Custom (Llundain, 1930). [Astudiaeth arloesol o lên gwerin Cymru.]
  • Marged Enid Griffiths, (gol.) T. Gwynn Jones, Early Vacation in Welsh (Caerdydd, 1937).
  • Pietro Mascagni, trosiad i’r Gymraeg gan Dyfnallt Morgan, (gol.) T. Gwynn Jones, Gwyddoch Amdano (Porthmadog, 1987).
  • Gounod, (gol. a chyf.) T. Gwynn Jones, Rhowch i mi nerth (Porthmadog, 1987).
  • Adolygiad/au: T. Gwynn Jones, Y Faner (17.2.89), 14.
  • T. Gwynn Jones, Ymadawiad Arthur (Caernarfon, 1910). [Cerddi]
  • T. P. Ellis, Dreams and memories (Y Drenewydd, 1936), gyda T. Gwynn Jones, ‘Foreward’, t. Vii.
  • T. Gwynn Jones, Caniadau (Wrecsam, 1934) [Cerddi]
  • T. Gwynn Jones, Astudiaethau (Wrecsam, 1935). [Ysgrifau]
  • T. Gwynn Jones, Beirniadaeth a Myfyrdod (Wrecsam, 1935). [Ysgrifau]
  • T. Gwynn Jones, Brethyn Cartref (Caernarfon, 1913). [Straeon]
  • T. Gwynn Jones, John Homer (Wrecsam, 1923). [Nofel]
  • T. Gwynn Jones, Peth Nas Lleddir (Aberdâr, 1921).
  • T. Gwynn Jones, Rhieingerddi’r Gogynfeirdd (Dinbych, 1915). [Astudiaeth o waith y Gogynfeirdd.]
  • T. Gwynn Jones, Cymeriadau (Wrecsam, 1933). [Ysgrifau]
  • T. Gwynn Jones, Detholiad o Ganiadau (Y Drenewydd, 1926).
  • T. Gwynn Jones, Cerddi Hanes (Wrecsam, 1930).
  • T. Gwynn Jones, Gwlad y gân (Caernarfon, 1902). [Cerddi]
  • T. Gwynn Jones, Manion (Wrecsam, 1902).
  • T. Gwynn Jones, ‘Rhagymadrodd’, yn (casg.) W. S. Gwynn Williams, Rhwng Ddoe a Heddiw: Casgliad o Delynegion Cymraeg, (Wrecsam, 1926), tt. 13–18
  • T. Gwynn Jones, Emrys ap Iwan: Cofiant (Caernarfon, 1912). [Cofiant]
  • T. Gwynn Jones, Llenyddiaeth y Cymry: Llawlyfr i Erfydwyr (Dinbych, 1915). [Hanes llenyddiaeth Gymraeg yr Oesoedd Canol.]
  • (Gol.) T. Gwynn Jones, Ceiriog (Wrecsam, 1927).
  • T. Gwynn Jones, Llenyddiaeth Gymraeg y Bedwaredd ganrif ar bumtheg (Caernarfon, 1920)
  • (Casg. a gol.) T. Gwynn Jones, Y Gelfyddyd Gwta (Aberystwyth, 1929) .
  • (Gol.) T. Gwynn Jones, Talhaiarn (Aberystwyth, 1930).
  • Johann Wolfgang von Goethe, (tros.) T. Gwynn Jones, Faust (Caerdydd, 1922). [Cyfieithiad o waith mawr Goethe.]
  • (Deth. a chyf.) T. Gwynn Jones, Awen y Gwyddyl (Caerdydd, 1923). [Barddoniaeth Wyddeleg mewn cyfieithiad.]
  • T. Gwynn Jones, Brithgofion (Llandybïe, 1944). [Darn o hunangofiant.]
  • (Gol.) T. Gwynn Jones, O Oes i Oes (Wrecsam, 1917).
  • T. Gwynn Jones, Llyfr Gwion Bach (Wrecsam, 1924).
  • T. Gwynn Jones, Plant Bach Tŷ Gwyn (Caerdydd, 1928).
  • T. Gwynn Jones, Yn Oes yr Arth a’r Blaidd (Wrecsam, 1913).
  • T. Gwynn Jones, Dyddgwaith (Wrecsam, 1937).
  • T. Gwynn Jones, ‘Lluniau o Gawr y Llenor’, Barddas, rhif. 212–213 (Rhagfyr 1994–Ionawr 1995), t. 47.
  • T. Gwynn Jones, ‘Rhagair’ yn Ioan Brothen, (gol.) John W. Jones, Llinell neu Ddwy (Blaenau Ffestiniog, 1942).
  • T. Gwynn Jones, Cerddi Canu (Llangollen, 1942).
  • T. Gwynn Jones ac Arthur ap Gwynn, Geiriadur Cymraeg-Saesneg a Saesneg-Cymraeg (Caerdydd, 1950).
  • (Gol.) T. Gwynn Jones, Troeon Bywyd (Wrecsam, 1936).
  • T. Gwynn Jones, Cerddi ’74 (Llandysul, 1974).
  • T. Gwynn Jones, Bardism and Romance: a Study of the Welsh Literary Tradition (Llundain, 1914). [Astudiaeth]
  • T. Gwynn Jones, Modern Welsh Literature (Aberystwyth, 1936).
  • T. Gwynn Jones, Casgliad o eiriau llafar Dyffryn Aman (Caerdydd, 1931).
  • T. Gwynn Jones, ‘Rhagair’, yn (gol.) John W. Jones, Yr Awen Barod: cyfrol goffa Gwilym Deudraeth (1863–1940) (Llandysul, 1943).
  • T. Gwynn Jones, Gorchest Gwilym Bevan (Wrecsam, 1900).
  • T. Gwynn Jones, Gwedi Brad a Gofid (Caernarfon, 1898). [Nofel]
  • T. Gwynn Jones, Y Dwymyn, 1934–35 (Aberystwyth, 1944). [Cerddi]
  • T. Gwynn Jones, Cultural Basis: a study of the Tudor period in Wales (, 1921).
  • T. Gwynn Jones, Llenyddiaeth Wyddelig (Lerpwl, 1916).
  • T. Gwynn Jones, Cân y Nadolig (Llangollen, 1945).
  • T. Gwynn Jones, The Culture and Tradition of Wales (Wrecsam, 1927).
  • T. Gwynn Jones, ‘Rhagair’ yn D. Emrys James, Odl a Chynghanedd (Llandybïe, 1961).
  • T. Gwynn Jones, Cofiant Thomas Gee (Dinbych, 1913). [Un o'r cofiannau mwyaf trwyadl a welwyd yn y Gymraeg, ar fywyd a chyfnod y cyhoeddwr Thomas Gee.]
  • (Casg.) T. Gwynn Jones, Llen Cymru (Caernarfon, 1921).
  • (Casg.) T. Gwynn Jones, Llen Cymru: Rhan 2 (Caernarfon, 1922).
  • (Casg.) T. Gwynn Jones, Llen Cymru: Rhan 3 (Aberystwyth, 1926).
  • (Casg.) T. Gwynn Jones, Llen Cymru: Rhan 4 (Aberystwyth, 1927).
  • Homerus, (cyf.) R. Morris Lewis gydag ychwanegiadau, rhagair ac anodiadau T. Gwynn Jones, Iliad Homer, (Wrecsam, 1928).
  • T. Gwynn Jones, Daniel Owen, 1836–1895 (Caerdydd, 1936).
  • Daniel Owen, (gol.) T. Gwynn Jones, Profedigaeth Enoc Huws (Wrecsam, 1939).
  • T. Gwynn Jones, Y Cerddor (Aberystwyth, 1913).
  • Am ragor, gweler A Bibliography of Thomas Gwynn Jones (Casg.) Owen Williams (Wrecsam, 1938)
  • (cyf.), Blodau o Hen Ardd (1927). [ Epigramau Groeg mewn cyfieithiad]
  • Dychweledigion (1920). [Cyfieithiad o ddrama Henrik Ibsen]
  • Eglwys y Dyn Tlawd (1892)
  • Lona (1923). [Nofel]
  • (cyf.) Macbeth gan William Shakespeare (1942) [Cyfieithiad mydryddol grymus o ddrama enwog Shakespeare]
  • (cyf.), Visions of the Sleeping Bard (1940). [Cyfieithiad o Gweledigaethau'r Bardd Cwsg gan Ellis Wynne]

Beirniadaeth ac astudiaethau[golygu]

  • Derec Llwyd Morgan, Barddoniaeth Thomas Gwynn Jones: astudiaeth (Llandysul, 1972).
  • (Gol.) David Jenkins, Bro a Bywyd Thomas Gwynn Jones 1871–1949 (Caerdydd, 1984).
  • W. Beynon Davies, Thomas Gwynn Jones (Caerdydd, 1970).
  • D. Ben Rees, Pumtheg o Wŷr Llên yr Ugeinfed Ganrif (Pontypridd, 1972).
  • (Gol.) Gwynn ap Gwilym, Thomas Gwynn Jones (Llandybïe, 1982).
  • (Casg.) Owen Williams, A Bibliography of Thomas Gwynn Jones (Wrecsam, 1938).
  • D. Hywel E. Roberts, Llyfryddiaeth T. Gwynn Jones (Caerdydd, 1981)
  • "Rhifyn Coffa Thomas Gwynn Jones", Y Llenor (Caerdydd, cyfrol XXVIII, Haf 1949)
Mae'r erthygl hon yn cynnwys testun o'r cofnod T. Gwynn Jones ar Wici Y Porth, llwyfan e-ddysgu y Coleg Cymraeg Cenedlaethol. Mae gan y cofnod penodol hwnnw'r drwydded agored CC BY-SA 4.0; gweler testun y drwydded am delerau ail-ddefnyddio'r gwaith.