Sielo

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Sielo

Mae'r sielo (neu'r soddgrwth) yn offeryn llinynnol ac yn aelod o'r teulu ffidil.Mae'r enw yn deillio o'r gair Eidalaidd violoncello, a’r person sy'n canu'r sielo yn cael ei alw'n sielydd. Defnyddir y sielo fel offeryn unawd, yng ngherddoriaeth siambr ac yn yr adran llinynnau o gerddorfa.

Disgrifiad[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae'r sielo yn cael ei gyweirio mewn pumedau, gan ddechrau gyda C (dau wythawd dan C ganol) fel y llinyn isaf, a’r llinynnau G, D ac A yn dilyn yn uwch. Mae e'n cael ei gyweirio'r un fath â'r fiola, ond un wythawd yn is. Mae'r sielo yn gysylltiedig â cherddoriaeth glasurol Ewropeaidd, gan fwyaf, ac fe’i disgrifiwyd fel yr offeryn agosaf i'r llais dynol.

Adeiladwaith[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae'r sielo fel arfer yn cael ei wneud o bren, er bod deunyddiau eraill megis ffibr carbon neu alwminiwm yn cael eu defnyddio hefyd, ac fe’i disgrifiwyd fel yr offeryn agosaf i'r llais dynol. Yn draddodiadol defnyddid sbriws i wneud y plât uchaf, gyda choed masarn i’r cefn, ochrau a gwddf. Mae'r rhannau wedi’u cerfio â llaw yn draddodiadol ond mae sieloau rhatach yn cael eu cynhyrchu â pheiriannau. Mae'r ochrau, neu asennau, yn cael eu gwneud drwy gynhesu’r coed ac addasu’r ffurfiau o gwmpas mowldiau.

Gwddf, blwch ebill a sgrôl[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn ymestyn o’r prif gorff mae’r gwddf cerfiedig, sy’n arwain at flwch ebill a'r sgrôl. Maen nhw fel arfer yn cael eu cerfio o un darn o bren. Mae'r blwch ebill ar gyfer cyweirio’r tannau ac mae’r pegiau neu ebillion yn cael eu gwneud o eboni.

Llinynnau /Tannau[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae tannau sielo yn cael eu gwneud o goludd neu fetel. C G D A yw'r nodau agored safonol.

Pont a thyllau-f[golygu | golygu cod y dudalen]

Bont a thyllau-f y sielo

Mae'r bont yn crogi'r llinynnau dros y sielo ac mae hi'n trosglwyddo'r dirgryniadau o'r plât i'r postyn sŵn. Mae'r tyllau-f yn caniatáu'r aer i symud i mewn ac allan o'r offeryn fel rhan o'r broses swnio.

Bwa[golygu | golygu cod y dudalen]

Yn draddodiadol, mae bwâu yn cael eu gwneud o bren Brasil. Maen nhw tua 73 cm mewn hyd. Mae'r gwallt yn cael ei wneud o rawn o gynffon ceffyl yn draddodiadol, ond yn y dyddiau hyn, defnyddir gwallt synthetig hefyd. Mae rosin neu ystor yn cael ei ddefnyddio i wneud y gwallt yn arw ar gyfer dirgrynu’r tannau.

Defnydd cyfredol[golygu | golygu cod y dudalen]

Ceddorfaol[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae sieloau yn rhan o gerddorfa symffoni safonol. Fel arfer, mae’r gerddorfa yn cynnwys wyth i ddeuddeg o sielyddion. Rhan gritigol o gerddoriaeth gerddorfaol yw’r sielo. Mae pob gwaith symffonig fel arfer yn golygu defnydd o’r adran sielo ac weithiau'r angen o unawdau sielo. Sut bynnag, yr adran sielo gan amlaf sy’n darparu’r bas i’r harmonïau.

Unwad[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae nifer o goncerti sielo - darnau cerddoriaeth lle mae’r sielo yn cael ei gyfeilio gan gerddorfa - er enghraifft 25 gan Vivaldi, 12 gan Boccherini, 2 gan Haydn, 2 gan Saint-Saëns, 2 gan Dvořák ac 1 gan Elgar. Yn yr ugeinfed ganrif, roedd cerddoriaeth sielo’n ehangu mewn pwysigrwydd, oherwydd dylanwad Mstislav Rostropovich, sy wedi comisiynu a symbylu llawer o waith newydd.

Mae llawer o waith unwad sielo hefyd, yn bwysicaf oll y Chwe Chyfres ar gyfer Sielo Digyfeiliant gan J. S. Bach.

Pedwarawdau ac ensembles eraill[golygu | golygu cod y dudalen]

Mae’r sielo yn aelod o'r pedwarawd llinynnol traddodiadol yn ogystal â phumawdau llinynnol, chwechawdau neu drios ac ensembles cymysg eraill. Mae hefyd mewn darnau a ysgrifennwyd ar gyfer dau, tri, pedwar neu fwy o sieloau. Y math hwn o ensemble a elwir hefyd yn “gôr soddgrwth” ac mae ei sain yn gyfarwydd yn y cyflwyniad i'r Agorawd Gwilym Tel gan Rossini.

Cyfryngau[golygu | golygu cod y dudalen]