Saunders Lewis
| Saunders Lewis | |
|---|---|
| Geni | John Saunders Lewis 15 Hydref 1893 Wallasey, Lerpwl, Lloegr |
| Marw | 1 Medi 1985 (91 oed) |
| Galwedigaeth | Nofelydd, bardd, dramodydd |
| Cenedligrwydd | Cymro |
| Addysg | Prifysgol Lerpwl |
| Math o lên | drama, beirniadaeth lenyddol, barddoniaeth |
| Gwaith nodedig | Siwan, Blodeuwedd, Monica, Buchedd Garmon, Brad |
| Dylanwad | Emrys ap Iwan, W. B. Yeats, Paul Claudel |
| Wedi dylanwadu | sawl dramodydd Cymraeg |
Dramodydd, bardd, nofelydd, ysgolhaig, beirniad llenyddol a gwleidydd oedd John Saunders Lewis (15 Hydref 1893 – 1 Medi 1985). Cafodd ei eni yn Wallasey, ger Lerpwl, yn fab i weinidog Methodist Calfinaidd, y Parch Lodwig Lewis. Roedd y tad yn hanu o Sir Gaerfyrddin. Ganwyd ei fam yn Llundain ond roedd y teulu'n hanu o Sir Fôn. Roedd yn un o sylfaenwyr Plaid Cymru. Bu ei ddarlith radio enwog Tynged yr Iaith, a draddodwyd yn 1962, yn sbardun i sefydlu Cymdeithas yr Iaith Gymraeg, ond fel dramodydd y cydnabyddir ef fwyaf.
Cynnwys |
Ei yrfa [golygu]
Yn fab i weinidog Methodistaidd, ymunodd â 'r Eglwys Babyddol yn 1932, yn bennaf oherwydd dylanwad ei wraig Margaret. Mynychodd ysgol y bechgyn yn Liscard, sef rhan o dref Wallasey ac yna Prifysgol Lerpwl[1] ond ar dorriad y Rhyfel Byd Cyntaf ymunodd â'r South Wales Borderers[1]. Yn 1936 llosgodd Saunders, ynghyd â D. J. Williams a Lewis Valentine, adeiladau yr ysgol fomio ym Mhenyberth ac o ganlyniad collodd ei swydd fel darlithydd yng Ngholeg Prifysgol Abertawe.
Cafodd ei benodi'n Uwch-ddarlithydd ym Mhrifysgol Caerdydd ac yn 1957 ymddeolodd i'w gartref ym Mhenarth, ger Caerdydd ac ymroddodd i ysgrifennu ar gyflwr gwleidyddol ac ieithyddol Cymru. Yn 1962 cyhoeddodd Tynged yr Iaith, sef darlith Radio BBC Cymru; y canlyniad fu sefydlu Cymdeithas yr Iaith Gymraeg. Fe enwebwyd Saunders Lewis am wobr lenyddol Nobel yn 1971 ac yn 2005 cafodd ei enwi fel y degfed Cymro pwysicaf erioed mewn pôl piniwn a wnaed gan y BBC. [2]
Ei waith llenyddol [golygu]
Ei ddramau mwyaf yw Blodeuwedd a Siwan, sy'n ymwneud â'r gwrthdaro rhwng cariad a chwant. Yn ei nofelau Monica a Merch Gwern Hywel, yn ogystal ag yn Siwan, mae cytundeb priodasol yn holl bwysig ac yn hanfodol er lles cymdeithas. Roedd yn gredwr cryf yn y traddodiad Ewropeaidd, a gwelodd fod dylanwad Lloegr yn rhwystr i Gymru ddeall y traddodiad hwnnw. Dau ddylanwad mawr arno oedd Emrys ap Iwan a W.B. Yeats.
Llyfryddiaeth [golygu]
Barddoniaeth [golygu]
Cyfrol o'i farddoniaeth ydy "Siwan a Cherddi Eraill", er fod y gerdd Siwan hefyd yn cael ei chyfri fel drama fydryddol.
Casglwyd ei gerddi ynghyd yn y gyfrol Cerddi Saunders Lewis (gol. R. Geraint Gruffydd).
Nofelau [golygu]
Dramâu [golygu]
- The Eve of St. John (1921)
- Gwaed yr Uchelwyr (1922)
- Buchedd Garmon (1937)
- Amlyn ac Amig (1940)
- Blodeuwedd (1948)
- Eisteddfod Bodran (1952)
- Gan Bwyll (1952)
- Siwan a Cherddi Eraill (1956)
- Gymerwch Chi Sigaret? (1956)
- Brad (1958)
- Esther (1960)
- Serch yw'r Doctor (1960)
- Yn y Trên (cyhoeddwyd yn y cylchgrawn Barn, 1965)
- Cymru Fydd (1967)
- Problemau Prifysgol (1968)
- Branwen (1975)
- Dwy Briodas Ann (1975)
- Cell y Grog (yn y cylchgrawn Taliesin, 1975)
- Excelsior (1980)
Casglwyd ei holl ddramâu ynghyd yn y ddwy gyfrol, Dramâu Saunders Lewis, dan olygyddiaeth Ioan Williams.
Beirniadaeth Lenyddol [golygu]
- A School of Welsh Augustans (1924)
- Ysgrifau Dydd Mercher
- Braslun o Hanes Llenyddiaeth Gymraeg (Caerdydd, 1931)
- Meistri'r Canrifoedd (gol. R. Geraint Gruffydd; casgliad)
- Meistri a'u Crefft (gol. Gwynn ap Gwilym; casgliad)
Ysgrifau Gwleidyddol [golygu]
- Canlyn Arthur
- Ati, Wŷr Ifainc
- Tynged yr Iaith
Darllen pellach [golygu]
- Saunders Lewis Bruce Griffiths. Cyfres Writers of Wales
- Tân yn Llŷn Dafydd Jenkins,(hanes Penyberth)
- Un Bywyd o Blith Nifer: Cofiant Saunders Lewis T. Robin Chapman
- Presenting Saunders Lewis (gol. Alun R. Jones & Gwyn Thomas)
- Annwyl Kate, Annwyl Saunders (gol. Dafydd Ifans; llythyraeth Saunders â Kate Roberts)
Cyfeiriadau [golygu]
- ↑ 1.0 1.1 [1] Archifau Cymru; adalwyd 03/11/2012
- ↑ Bevan is ultimate Welsh hero adalwyd 12-04-07
| Arweinwyr Plaid Cymru |
|---|
|
Lewis Valentine • Saunders Lewis • John Edward Daniel • Gwynfor Evans • Dafydd Wigley • Dafydd Elis-Thomas • Dafydd Wigley • Ieuan Wyn Jones • Dafydd Iwan |