Rhyfel Fietnam

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Rhyfel Fietnam
Rhan o'r Rhyfel Oer a Rhyfeloedd Indo-Tsieina
TrangBang.jpg
Phan Thị Kim Phúc, canol, ger Trảng Bàng, Fietnam, ar 8 Mehefin 1972, wedi i fom napalm gael ei ollwng gan Awyrlu Unol Daleithiau America: Nick Ut / The Associated Press.
Dyddiad 1 Tachwedd 1955[A 1] – 30 Ebrill 1975
Lleoliad De Fietnam, Gogledd Fietnam, Cambodia, Laos
Canlyniad Buddugoliaeth i luoedd comiwnyddol Fietnam
  • Enciliad lluoedd Americanaidd rhag Indo-Tsieina
  • Diddymiad De Fietnam
  • Llywodraethau comiwnyddol yn dod i rym yn Fietnam, Cambodia, a Laos
Newidiadau
tiriogaethol		 Uniad Gogledd a De Fietnam gan ffurfio Gweriniaeth Sosialaidd Fietnam.
Hofrennydd UH-1D yn codi wedi iddo ollwng criw o filwyr traed Americanaidd ar faes y gad, ar ymgyrch "chwilio a dinistrio".

Gwrthdaro milwrol yn ystod y Rhyfel Oer oedd Rhyfel Fietnam[A 2] a ddigwyddodd yn Fietnam, Laos, a Chambodia o 1 Tachwedd 1955[A 1] hyd gwymp Saigon ar 30 Ebrill 1975. Dilynodd y rhyfel hwn Ryfel Cyntaf Indo-Tsieina ac ymladdwyd rhwng Gogledd Fietnam, gyda chefnogaeth ei chynghreiriaid comiwnyddol, a llywodraeth De Fietnam, gyda chefnogaeth yr Unol Daleithiau a gwledydd gwrth-gomiwnyddol eraill.[6] Ymladdodd y Fiet Cong, ffrynt cyffredin comiwnyddol yn Ne Fietnam oedd yn ysgafn eu harfau, rhyfel herwfilwrol yn erbyn lluoedd gwrth-gomiwnyddol yn yr ardal. Bu Byddin Pobl Fietnam, byddin y Gogledd, yn ymladd rhyfel mwy gonfensiynol, weithiau gan ddanfon niferoedd mawr i frwydro. Dibynodd lluoedd Americanaidd a De Fietnam ar ragoriaeth awyrennol a grym tanio trwm er mwyn cynnal ymgyrchoedd chwilio a dinistrio, gyda milwyr ar y tir, artileri, a chyrchoedd awyr.

O safbwynt y llywodraeth Americanaidd yr oedd ei rôl yn y gwrthdaro yn fodd atal De Fietnam rhag cwympo i gomiwnyddiaeth ac felly'n rhan o strategaeth ehangach yr Unol Daleithiau o gyfyngiant. Yn ôl llywodraeth Gogledd Fietnam yr oedd y rhyfel yn un drefedigaethol, a ymladdwyd yn gyntaf gan Ffrainc, gyda chefnogaeth yr Unol Daleithiau, ac yna yn erbyn De Fietnam, a gafodd ei gweld yn wladwriaeth byped Americanaidd.[7] Cyrhaeddodd cynghorwyr milwrol Americanaidd ar gychwyn 1950, a dwyshaodd ymyrraeth yr Unol Daleithiau yng nghynnar y 1960au; treblodd niferoedd y lluoedd Americanaidd ym 1961 ac eto ym 1962.[8] Defnyddiwyd lluoedd ymladd gan yr Americanwyr o 1965 ymlaen. Ymledodd ymgyrchoedd milwrol dros ororau, a chafodd Laos a Chambodia eu bombio'n drwm. Bu ymyrraeth yr Unol Daleithiau ar ei hanterth ym 1968, adeg Ymosodiad Tet. Wedi hyn, enciliwyd lluoedd Americanaidd rhag tir yr ardal fel rhan o bolisi a elwir yn Fietnameiddio. Er i holl ochrau'r gwrthdaro arwyddo Cytundeb Heddwch Paris yn Ionawr 1973, parhaodd yr ymladd.

Daeth rhan milwrol yr Unol Daleithiau yn y rhyfel i ben ar 15 Awst 1973 o ganlyniad i Welliant Case–Church a basiwyd gan Gyngres y wlad.[9] Nododd cipiad Saigon gan fyddin Gogledd Fietnam diwedd y rhyfel ym mis Ebrill 1975. Ad-unodd Gogledd a De Fietnam y flwyddyn wedyn. Bu nifer fawr o golledigion, ac mae amcangyfrifau o'r nifer o filwyr a sifiliaid Fietnamaidd bu farw yn amrywio o lai nag un miliwn[10] i fwy na thri miliwn.[11] Bu farw rhyw 200,000–300,000 o Gambodiaid,[12][13][14] 20,000–200,000 o Laosiaid,[15][16][17][18][19][20] a 58,220 o luoedd Americanaidd hefyd.

Cynnwys

Strategaeth a thactegau ymladd [golygu]

Y Fiet Cong [golygu]

Americanwr yn un o wersylloedd y Fiet Cong.

Roedd tactegau ac arfau'r Fiet Cong yn is o ran technoleg na rhai'r Unol Daleithiau, er defnyddion nhw ambell i roced a thanc a gyflenwyd gan Tsieina ac UGSS. Defnyddion nhw eu cynefindra â'r tir i adeiladu rhwydweithiau eang o dwneli a ffosydd i guddio o'r fyddin Americanaidd.

Yr Unol Daleithiau [golygu]

Bu Unol Daleithiau America yn chwarae rhan fawr yn y rhyfel. Roedd technoleg newydd yn ffactor pwysig yn eu tactegau ymladd gyda awyrennau bomio B-52, hofrenyddion a lanswyr rocedi. Gwelwyd hefyd defnydd o ryfela cemegol gan y lluoedd Americanaidd, megis Agent Orange, chwynladdwr i rwystro'r Fiet Cong rhag cuddio yn y jyngl, a napalm, cemegyn sy'n llosgi croen.

Cychwynodd UDA Ymgyrch Rolling Thunder yn 1965, ymosodiad o fomio strategol lle targedwyd porthladdoedd, canolfannau a llinellau cyflenwadau milwrol yng Ngogledd Fietnam i rwystro cefnogaeth i'r Fiet Cong. Parhaodd Byddin yr Unol Daleithiau â strategaeth chwilio a dinistrio trwy gydol y rhyfel, lle fu filwyr yn ymosod ar aneddiadau a'u dinistrio'n llwyr a lladd pob drigolyn.

Troednodion [golygu]

  1. ↑ 1.0 1.1 Oherwydd presenoldeb cynnar yn Fietnam gan luoedd Americanaidd mae dyddiad cychwyn Rhyfel Fietnam yn ardal lwyd. Ym 1998, yn dilyn adolygiad dan Adran Amddiffyn yr Unol Daleithiau a thrwy ymdrechion teulu Richard B. Fitzgibbon, fe newidiwyd dyddiad cychwyn Rhyfel Fietnam i 1 Tachwedd 1955.[2] Yn ôl adroddiadau llywodraethol Americanaidd modern, 1 Tachwedd 1955 yw dyddiad cychwyn "Gwrthdaro Fietnam", sef y dyddiad a grëwyd Grŵp Ymgynghorol Cynorthwyol Milwrol (MAAG) Fietnamaidd gan yr Unol Daleithiau, gan ddilyn aildrefniad MAAG Indo-Tsieina yn unedau unigol i bob gwlad.[3] Mae dyddiadau cychwyn eraill yn cynnwys Rhagfyr 1956, pan awdurdododd Hanoi i luoedd y Fiet Cong ddechrau gwrthryfel ar raddfa isel yn Ne Fietnam.[4] Yn ôl eraill dechreuodd y rhyfel ar 26 Medi 1959, dyddiad y frwydr gyntaf rhwng y fyddin Gomiwnyddol a byddin De Fietnam.[5]
  2. ↑ Gelwir hefyd yn Ail Ryfel Indo-Tsieina, y Rhyfel Americanaidd yn Fietnam ac, yn Fietnam, y Rhyfel yn erbyn yr Americanwyr er Achub y Genedl.[1]

Cyfeiriadau [golygu]

  1. ↑ "Official news source use of the name". Vietnamnews.vnagency.com.vn. 29 October 2009. http://vietnamnews.vnagency.com.vn/Social-Isssues/193440/Two-250kg-wartime-bombs-defused.html. Adalwyd 28 April 2010. 
  2. ↑ DoD 1998
  3. ↑ Lawrence 2009, t. 20
  4. ↑ James Olson and Randy Roberts, Where the Domino Fell: America and Vietnam, 1945–1990, p. 67 (New York: St. Martin's Press, 1991).
  5. ↑ Origins of the Insurgency in South Vietnam, 1954–1960, The Pentagon Papers (Gravel Edition), Volume 1, Chapter 5, (Boston: Beacon Press, 1971), Section 3, pp. 314–346; International Relations Department, Mount Holyoke College.
  6. ↑ "Vietnam War". Encyclopædia Britannica. http://www.britannica.com/EBchecked/topic/628478/Vietnam-War. Adalwyd 5 March 2008. "Meanwhile, the United States, its military demoralized and its civilian electorate deeply divided, began a process of coming to terms with defeat in its longest and most controversial war" 
  7. ↑ "Learn about the Vietnam War". http://www.digitalhistory.uh.edu/modules/vietnam/index.cfm. 
  8. ↑ Vietnam War Statistics and Facts 1, 25th Aviation Batallion website.
  9. ↑ Kolko, Gabriel Anatomy of War, pp. 457, 461 ff., ISBN 1-898876-67-3.
  10. ↑ Charles Hirschman et al., “Vietnamese Casualties During the American War: A New Estimate,” Population and Development Review, December 1995.
  11. ↑ Associated Press, April 3, 1995, "Vietnam Says 1.1 Million Died Fighting For North."
  12. ↑ Heuveline, Patrick (2001). "The Demographic Analysis of Mortality in Cambodia." In Forced Migration and Mortality, eds. Holly E. Reed and Charles B. Keely. Washington, D.C.: National Academy Press.
  13. ↑ Marek Sliwinski, Le Génocide Khmer Rouge: Une Analyse Démographique (L’Harmattan, 1995).
  14. ↑ Banister, Judith, and Paige Johnson (1993). "After the Nightmare: The Population of Cambodia." In Genocide and Democracy in Cambodia: The Khmer Rouge, the United Nations and the International Community, ed. Ben Kiernan. New Haven, Conn.: Yale University Southeast Asia Studies.
  15. ↑ Warner, Roger, Shooting at the Moon, (1996), pp366, estimates 30,000 Hmong.
  16. ↑ Obermeyer, "Fifty years of violent war deaths from Vietnam to Bosnia", British Medical Journal, 2008, estimates 60,000 total.
  17. ↑ T. Lomperis, From People's War to People's Rule, (1996), estimates 35,000 total.
  18. ↑ Small, Melvin & Joel David Singer, Resort to Arms: International and Civil Wars 1816-1980, (1982), estimates 20,000 total.
  19. ↑ Taylor, Charles Lewis, The World Handbook of Political and Social Indicators, estimates 20,000 total.
  20. ↑ Stuart-Fox, Martin, A History of Laos, estimates 200,000 by 1973.

Wedi dod o "http://cy.wikipedia.org/w/index.php?title=Rhyfel_Fietnam&oldid=1493731"