Penrhyn Llŷn

Penrhyn Llŷn

Gweler hefyd Llŷn (gwahaniaethu) a Penrhyn (gwahaniaethu).

Mae Penrhyn Llŷn yn ymestyn fel braich allan i'r môr tua gogledd Bae Ceredigion. Mae'n rhan o Wynedd yng ngogledd orllewin Cymru. Y prif drefi yw Aberdaron, Abersoch, Cricieth, Nefyn a Phwllheli. Creadigaeth bur diweddar yw'r term ei hun.

Mae'r penrhyn yn cael ei adnabod fel Ardal o Harddwch Naturiol Eithriadol. Ceir nifer o draethau braf, yn arbennig ar yr arfordir deheuol, baeau creigiog ar hyd arfordir y gogledd, a bryniau gosgeiddig fel Yr Eifl a Carn Fadryn.

Er gwaethaf mewnlifiad o siaradwyr Saesneg i leoedd fel Abersoch, erys Llŷn yn un o gadarnleoedd pwysicaf yr iaith Gymraeg.

Geirdarddiad

Daw'r enw Llŷn o Laigin, brenhinllin Leinster/Laighin a sefydlodd gwladfa Wyddelig yng Ngogledd Cymru yn ystod Oes Gristnogol Gynnar Iwerddon (tua 400–800).

copaon

Mynydd Moel-y-gest.

Lleoliad y copaon o Ynys Môn i Ben Llŷn.

Rhwng Ynys Môn a Phen Llŷn
Enw	Cyfesurynnau OS		Cyfesurynnau Daearyddol
Bwlch Mawr, Penrhyn Llŷn	SH426478	map	53.004°N, 4.347°W
Bwrdd Arthur, Ynys Môn	SH585812	map	53.308°N, 4.125°W
Carn Fadryn, Penrhyn Llŷn	SH278351	map	52.885°N, 4.56°W
Carneddol, Penrhyn Llŷn	SH301331	map	52.868°N, 4.525°W
Garn Boduan, Penrhyn Llŷn	SH312393	map	52.924°N, 4.512°W
Gwylwyr Carreglefain, Penrhyn Llŷn	SH324410	map	52.94°N, 4.495°W
Gyrn Ddu, Penrhyn Llŷn	SH401467	map	52.993°N, 4.383°W
Mynydd Twr, Holy Island (Ynys Môn)	SH218829	map	53.312°N, 4.676°W
Moel-y-gest, Penrhyn Llŷn	SH549388	map	52.926°N, 4.159°W
Mynydd Anelog, Penrhyn Llŷn	SH151272	map	52.81°N, 4.744°W
Mynydd Bodafon, Ynys Môn	SH472854	map	53.343°N, 4.296°W
Mynydd Carnguwch, Penrhyn Llŷn	SH374429	map	52.958°N, 4.422°W
Mynydd Cennin, Penrhyn Llŷn	SH458449	map	52.979°N, 4.298°W
Mynydd Cilan, Penrhyn Llŷn	SH288241	map	52.787°N, 4.54°W
Mynydd Eilian, Ynys Môn	SH472917	map	53.399°N, 4.299°W
Mynydd Enlli, Ynys Enlli	SH122218	map	52.761°N, 4.784°W
Mynydd Rhiw, Penrhyn Llŷn	SH228293	map	52.832°N, 4.631°W
Mynydd y Garn, Ynys Môn	SH314906	map	53.385°N, 4.536°W
Yr Eifl, Penrhyn Llŷn	SH364447	map	52.974°N, 4.437°W

Gweler hefyd

• Llŷn - y cantref hanesyddol; Pen Llŷn
• Eifionydd - cwmwd ac ardal hanesyddol; rhan dde-ddwyreiniol y penrhyn
• Llwybr Arfordir Llŷn
• Rhestr mynyddoedd Cymru
• Rhestr o gopaon Cymru

Llyfryddiaeth

• Ó Corráin, D. "Prehistoric and Early Christian Ireland" yn The Oxford History of Ireland, golygwyd gan R. F. Foster (Rhydychen, Gwasg Prifysgol Rhydychen, 1989).
• Ioan Mai Evans, Gwlad Llŷn (Llandybie, 1968)