Onnen

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Onnen
Fraxinus ornus
Dosbarthiad gwyddonol
Teyrnas: Plantae
Ddim wedi'i restru: Angiosbermau
Ddim wedi'i restru: Ewdicotau
Ddim wedi'i restru: Asteridau
Urdd: Lamiales
Teulu: Oleaceae
Llwyth: Oleeae
Genws: Fraxinus
L.[1]
Rhywogaethau

Tua 45–65

Y ffwng ar gangen o onnen yng ngwledydd Prydain, 2012
Yr onnen Ewropeaidd yn ei blodau
Hadau'r onnen Ewropeaidd

Coeden sy'n perthyn i'r genws Fraxinus o'r teulu Oleaceae (teulu'r olewydd a'r lelog) yw onnen (Saesneg: ash). Ceir cryn nifer o rywogaethau yn y genws hwn yn enwedig yng Ngogledd America, Ewrop ac Asia. Maent yn goed mawr neu gweddol fawr. Yr onnen gyffredin yng Nghymru yw'r Onnen Ewropeaidd, Fraxinus excelsior.

Mae'r dail gyferbyn a'i gilydd ac mae'n goeden hawdd ei hadnabod yn yr hydref o'r'hadau hofrennydd' sy'n disgyn ohoni. Ffrwyth ydy'r henyn hwn, yn wyddonol, a elwir yn samara. Nid yw'r gerddinen yn perthyn i'r Fraxinus, er fod y dail a'r egin yn edrych yn union yr un peth, eithr mae'n perthyn i'r genws Sorbus.

Ecoleg[golygu]

Mae nifer o loynnod byw a gwyfynod yn byw ac yn bwyta'r onnen gan gynnwys Teigr ôl-adain goch, Teigr cochddu, Gwyfyn drewllyd, y Llewpart, Brith y cyrens, Carpiog y gwyddfid, Gwyfyn teires y Gogledd, Brychan cochwyrdd, Carpiog pluog, Rhisglyn minfylchog bach, Carpiog mawr, Carpiog tywyll, Brychan Tachwedd, Pwtyn yr ynn, Rhisglyn brith, Carpiog y cyll, Brychan y gaeaf, Gwregys dau smotyn, Carpiog lloerennog, Carpiog porffor, Brychan y rhafnwydd, Gwyfyn Rhagfyr, Siobyn cynffon frown, Siobyn y sipsi, Siobyn, Ôl-adain gopor, Oren coch, Melyn yr onnen, Ôl-adain las a'r Ôl-adain goch.

Hymenoscyphus pseudoalbidus[golygu]

Adnabyddwyd y ffwng Hymenoscyphus pseudoalbidus am y tro cyntaf yn 2006 dan yr enw Chalara fraxinea.[2] Mae'n tyfu ar yr onnen yn ystod yr haf ac mae'r sborau'n ymledu gan y gwynt.[3] Ataliwyd mewnforio pren a choed yr onnen i fewn i wledydd Prydain gan ddeddfwriaeth yn Hydref 2012.[4]

Rhywogaethau[golygu]

Dwyrain Gogledd America
Gorllewin a de-orllewin Gogledd America
Y Palaearctig gorllewinol (Ewrop, Gogledd Affrica a gorllewin Asia)
Y Palaearctig dwyreiniol (canolbarth a dwyrain Asia)

Cyfeiriadau[golygu]

  1. "Fraxinus L.". Germplasm Resources Information Network. United States Department of Agriculture. 2006-04-03. http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?4752. Adalwyd 2010-02-22. 
  2. "FRAXBACK - Category: Chalara". FRAXBACK. http://www.fraxback.eu/index.php?view=category&catid=8&option=com_joomgallery&Itemid=465. Adalwyd 31 Hydref 2012. 
  3. "Chalara dieback of ash (Chalara fraxinea)". Y Comisiwn Coedwigaeth. http://www.forestry.gov.uk/chalara. Adalwyd 27 Hydref 2012. 
  4. David Batty and agencies (27 October 2012). "Ash tree ban may be too late to avert 'UK tragedy', says expert". The Guardian. http://www.guardian.co.uk/environment/2012/oct/27/ash-tree-ban-uk-tragedy. Adalwyd 29 Hydref 2012.