Moel y Gaer, Bodfari

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio

53°14′N 3°22′W / 53.23°N 3.36°W / 53.23; -3.36 (Moel y Gaer (bryngaer).)

Moel y Gaer (bryngaer)
Moel y Gaer
Moel y Gaer, Bodfari
Moel y Gaer, ar y gorwel, o Lwybr Clawdd Offa.

Bryngaer gynhanesyddol yn Sir Ddinbych yw Moel y Gaer (205 metr), sy'n gorwedd ym mhen gogleddol Bryniau Clwyd ar gopa isel uwchben pentref Bodfari, tua 4 milltir i'r gogledd-ddwyrain o dref Dinbych. Mae Llwybr Clawdd Offa yn mynd heibio i droed y bryn.

Disgrifiad[golygu]

Un o'r lleiaf o'r amddiffynfeydd a geir ar hyd copaon Bryniau Clwyd yw Moel y Gaer. Yn ôl pob tebyg mae'n dyddio o Oes yr Haearn, er na cheir tystiolaeth archaeolegol penodol i brofi hynny. Ceir mynedfa ar yr ochr ogleddol trwy glawdd amddiffynnol ac mae'r ochr ddwyreiniol yn cael ei amddiffyn gan greigiau syrth.[1]

Saif y bryn ychydig o'r neilltu o brif grib Bryniau Clwyd. Gellir cyrraedd y gopa a'r fryngaer o gyfeiriad Bodfari neu o Sodom, i'r gogledd.

Cefndir[golygu]

Cofrestrwyd y fryngaer hon gan Cadw a chaiff ei hadnabod gyda'r rhif SAM unigryw: FL073.[2] Ceir tua 300 o fryngaerau ar restr CADW o henebion, er bod archaeolegwyr yn nodi bod oddeutu 570 ohonyn nhw i gyd yng Nghymru.

Fel arfer, fel mae'r gair yn ei awgrymu, ar fryn y codwyd y caerau hyn, er mwyn i'r amddiffynwr gael mantais milwrol. Un o'r bryngaerau mwyaf trawiadol yng Nghymru ydy Tre'r Ceiri, a hon yw'r fryngaer Oes Haearn fwyaf yng ngogledd-orllewin Ewrop.[3] Mae ei harwynebedd oddeutu 2.5ha.[4] Y mwyaf o ran maint (arwynebedd), fodd bynnag ydy Bryngaer Llanymynech sydd ag arwynebedd o 57 hectar.[5]

Lloches i gartrefi a gwersyllfeydd milwrol oedd eu pwrpas felly, cyn y goresgyniad Rhufeinig; a chafodd cryn lawer ohonynh nhw eu hatgyfnerthu a'u defnyddio, yng nghyfnod y Rhufeiniaid; er enghraifft Dinorben yng ngogledd Cymru. Oes aur bryngaerau gwledydd Prydain oedd rhwng 200 CC ac OC 43.

Gweler hefyd[golygu]

Cyfeiriadau[golygu]

  1. CPAT
  2. Cofrestr Cadw.
  3. References Wales gan John May; Gwasg Prifysgol Cymru.
  4. Gwefan y BBC
  5. Gwefan CPAT

Dolenni allanol[golygu]

  • Moel y Gaer ar wefan y Royal Commission on the Ancient and Historical Monuments of Wales


Bryngaerau Cymru Caer Seion 01.JPG
Yr Alltwen | Braich-y-Dinas | Breiddin | Bryn Euryn | Bryn Myrddin | Bwrdd Arthur | Caerau Gaer | Caer Bach | Caer Caradog | Caer Drewyn | Caer Fawr (Llangadog) | Caer Gwrtheyrn | Caer Seion | Caer y Twr | Carn Fadryn | Castell Cawr | Castell Degannwy | Castell Dinas | Castell Henllys | Castell Nadolig | Castell Odo | Castell Olwen | Castell Tinboeth | Craig yr Aderyn | Coed Llanmelin | Craig Rhiwarth | Crug Hywel | Dinas Brân | Dinas Dinlle | Dinas Emrys | Dinas Mawr | Dinas Powys | Dinas Tŷ Du | Dinorben | Dinorwig | Foel Drygarn | Ffridd Faldwyn | Gaer Fawr | Garn Boduan | Garn Saethon | Llanymynech | Moel Arthur | Moel Fenlli | Moel Goedog | Moel Hiraddug | Moel y Gaer (Bodfari) | Moel y Gaer (Llanbedr) | Moel y Gaer (Llandysilio) | Moel y Gaer (Rhosesmor) | Mynydd y Gaer | Pen Dinas (Aberystwyth) | Pen Dinas (Mynydd Gorddu) | Penycloddiau | Pen y Corddyn | Pen-y-gaer (Llanaelhaearn) | Pen-y-gaer, Caerhun | Tre'r Ceiri | Twmbarlwm