Llygad Ebrill

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Llygad Ebrill
Dosbarthiad gwyddonol
Teyrnas: Plantae
Ddim wedi'i restru: Angiosbermau
Ddim wedi'i restru: Ewdicotau
Urdd: Ranunculales
Teulu: Ranunculaceae
Genws: Ranunculus
Rhywogaeth: R. ficaria
Enw deuenwol
Ranunculus ficaria
L.

Planhigyn blodeuol parhaol ydy Llygad Ebrill (neu Dail Peils[1]) (Lladin: Ranunculus ficaria; Saesneg: Lesser Celandine) gyda dail trwchus siap calon a blodyn melyn sy'n colli ei liw ar ôl ychydig amser. Mae'n tyfu fel chwynyn mewn gerddi drwy Ewrop a bellach gogledd America hefyd ac yn hoff o dir tamp, llwm.

Blodeua ym Mawrth ac Ebrill. Mae'n perthyn i'r un teulu â blodyn menyn (Ranunculaceae) ac felly ni ddylid ei fwyta, gan ei fod yn wenwynig.

Llenyddiaeth[golygu]

Dyma ffefryn William Wordsworth! Sgwennodd amdano sawl tro:

I have seen thee, high and low,
Thirty years or more, and yet
T'was a face I did not know.

Rhinweddau meddygol[golygu]

Defnyddir y blodyn i wnued powltis i drin cornwyd a gwarrau ystyfnig[2] a defnyddir gweddill y planhigyn (blagur, gwreiddyn a dail i atal llid (antiinflammatory) ac i wella diffyg traul.[3]. Dywed rhai ei fod hefyd yn gymorth i wella clwy'r marchogion,[4] fel yr awgryma'r hen enw Cymraeg, sef 'dail peils'.

Sonia'r Herald Cymraeg (3 Medi 2008), "fod Elizabeth Roberts, Penrhyndeudraeth yn ei llythyr yn cyfeirio at ei mam, Mary Thomas o Forfa Nefyn, oedd yn defnyddio planhigion meddyginiaethol. Roedd yn ddiddorol ei bod yn defnyddio llygad Ebrill fel un o’r planhigion i drin clwy’r marchogion."

Cyfeiriadau[golygu]

  1. http://www.bbc.co.uk/wales/northwest/sites/nature/pages/te_flora.shtml Twm Elias ar wefan y BBC]
  2. Llysiau Rhinweddol gan Ann Jenkins, cyhoeddwyd gan Wasg Gomer, 1982.
  3. Mosby's Dictionary of Complementary and Alternative Medicine, 2005; Elsevier
  4. http://www.purplesage.org.uk/profiles/lessercelandine.htm

Gweler hefyd[golygu]