Lithwania

Lietuvos Respublika
Gweriniaeth Lithwania

Baner Arfbais
Arwyddair: Vienybė težydi  (Lithwaneg) "Gadewch i undod ffynnu"
Anthem: Tautiška giesmė
Prifddinas	Vilnius
Dinas fwyaf	Vilnius
Iaith / Ieithoedd swyddogol	Lithwaneg
Llywodraeth	Democratiaeth seneddol
- Arlywydd	Dalia Grybauskaitė
- Prif Weinidog	Andrius Kubilius
Annibyniaeth - Datganwyd - Datganwyd - Cydnabuwyd	O'r Ymerodraeth Rwsaidd 16 Chwefror, 1918 O'r Undeb Sofietaidd 11 Mawrth, 1990 6 Medi, 1991
Esgyniad i'r UE	1 Mai 2004
Arwynebedd  - Cyfanswm  - Dŵr (%)	65 300 km² (123fed) dibwys
Poblogaeth  - Amcangyfrif 1996  - Dwysedd	3 392 000 (131fed) 53/km² (144fed)
CMC (PGP)  - Cyfanswm  - Y pen	Amcangyfrif 2005 $49.49 biliwn (75ain) $14 158 (49ain)
Indecs Datblygiad Dynol (2004)	0.857 (39ain) – uchel
Arian cyfred	Litas (Lt) (LTL)
Cylchfa amser  - Haf	EET (UTC+2) EEST (UTC+3)
Côd ISO y wlad	.lt
Côd ffôn	+370

Gweriniaeth yng ngogledd-ddwyrain Ewrop yw Lithwania (hefyd weithiau Lithuania, yn swyddogol Gweriniaeth Lithwania; ceir y ffurf Llethaw mewn un geiriadur Cymraeg). Saif ar lan y Môr Baltig. Un o'r Gwledydd Baltig yw Lithwania, ynghyd ag Estonia a Latfia. Mae Lithwania yn ffinio â Latfia i'r gogledd, â Belarws i'r de-ddwyrain, ac â Gwlad Pwyl a Kaliningrad Oblast, sy'n ran o Rwsia, i'r de-orllewin. Daeth Lithwania yn aelod o'r Undeb Ewropeaidd ar 1 Mai 2004.

Hanes Lithwania

Prif-bwyntiau Hanes Lithwania

10 Ganrif -Llywthau Lithwnaiad-Prwsiaid paganaid

980au -Cristnogaeth yn dod i gymdogion y Lithwaniaid-Prwsiaid

997 -Merthyrdod St Adalbert ym Mrwsia

1007 - Son cyntaf am Lithwania mewn dogfen

1147 - Croesgad cyntaf yn erbyn paganiaid Baltaidd - tranc y Prwsiaid

1200 - Ail groesgad yn erbyn y Lithwaniaid

1215 Esgob cyntaf y Lithwaniaid ond y wlad yn bagan o hyd

1219 Mindaugas -Brenin cyntaf y Lithwaniaid 1219-63

1236 Lithwaniaid yn gorfygu y croesgadwyr ym mrwydr Siaulai

1315 Gediminas yn arwain Lithwania 1315-41

1385 Jogaila yn cael ei bedyddio, Lithwania yn troi yn Gristnogol a ffurfio Brenhiniaeth Lithwania-Pwyl

1410 Lithwania-Pwyl yn trechu'r Almaenwyr ym mrwydr Grunwald. Ffyniant y wlad.

1569 Lithwania-Pwyl yn ffurfio "Cymanwlad"

16C Twf Rwsia a Sweden yn raddol dileu tiroedd y Lithwaniaid, mae'r wlad yn cael ei rhannu dro ar ol tro dros y dair canrif wedyn. Adnabyddir y cyfnod yn well fel "rhaniad triphlyg Pwyl"

19C Lithwania dan Ymerodraeth Rwsia, mudiad am annibynniaeth yn egino

1918- 1939 - Ar 16/02/1918 mae'r Lithwaniaid yn datgan annibynniaeth, ond y Pwyliaid yn cymryd Vilnius ym 1919. Kaunas yn Brifddinas. Cyfnod annibynnol yn symud at unbenaeth

1940 - Meddianu Lithwania gan y Rwsiaid (Sofietaidd)

1940-44 - Meddianu Lithwania gan y Natsiaid

1944-89 Meddianu Lithwania gan y Rwsiaid (Sofietaidd) fel Gweriniaeth Sofiet gyda Vilnius yn brifddinas

1990 Ar 11/03 1990 mae'r Lithwaniaid yn datgan annibynniaeth.

2004 Ymuno a NATO 2004 a'r Undeb Ewropeaidd

2007 Ymuno a Chytundeb Schengen

Hanes Fodern

Mae hanes fodern Lithiwania ynglwm wrth hanes y cenhedloedd mawr yn yr Ugeinfed ganrif. Gyda chwymp ymerodraeth yr Almaen ym 1918 daeth hi, a'i chymdogion Estonia a Latfia, yn rhydd ac yn genhedloedd annibynnol. Daeth hyn i ben dan y gytundeb rhwng Rwsia a'r Almaen ym 1939. Yn ystod y rhyfel meddiannwyd y wlad gan y Natsiaid a bu farw 190,000 o ddinasyddion Iddewig Lithwania. Wedi'r rhyfel aeth y wlad i fewn i'r Undeb Sofietaidd tan 1991. O 1944 tan 1952 roedd byddin cudd gwrth-Sofiet yn y wlad a charcharwyd miloedd o Lithwaniaid yn y Gwlagau. Ers ei hannibyniaeth symudodd y wlad tuag at Ewrop, ymunodd a'r UE a NATO a bu ffyniant economaidd. Ond gydag agor y drysau i allfudo gadawodd miloedd o bobl ifainc am Brydain ac yr Almaen.

Ethnigrwydd

Mae poblogaeth Lithwania yn amrywio (mae'r ffigyrau swyddogol yn cynnwys pobl sy'n byw tramor) ond honnir bod 3,349,900, 84.0% o'r rhain yn Lithwaniaid ethnig sy'n siarad yr iaith Lithwaneg sef unig iaith swyddogol y wlad. Mae lleiafrifoedd eraill yn cynnwys Pwyliaid (6.1%), Rwsiaid (4.9%) a Belarwsiaid (1.1%), yn ôl "Department of Statistics to the Government of the Republic of Lithuania".

Ffigyrau 2010 yn dangos:

• Lithwaniaid – 83.1% (2,765,600)
• Pwyliaid – 6.0% (201,500)
• Rwsiaid – 4.8% (161,700)
• Belarwsiaid – 1.1% (35,900)
• Ukrainiaid – 0.6% (19,700)
• Almaenwyr – 0.1% (3,200)
• Iddewon – 0.1% (3,200)
• Tatariaid – 0.1% (2,800)
• Latfiaid – 0.1% (2,300)
• Roma – 0.1% (2,400)
• Eraill – 0.2% (8,200)
• Heb ddweud – 3.7% (122,500)

Cyfeiriadau

• "The Northern Crusades". Eric Christiansen. Penguin. 1997. (Hanes y Gwledydd Baltaidd)
• "Pe Bai Cymru'n Rhydd". Gwynfor Evans. Y Lolfa. 1989. Pennod ar y Gwledydd Baltaidd.
• "Lithuania". Encyclopedia Britannica. darllenwyd 9 Hydref 2010.
• "Population by ethnicity 2009 year". DB1.stat.gov.lt. Statistics Lithuania. darllenwyd 20 Ionawr 2010.
• Statistics Lithuania

Aelod-wladwriaethau'r Undeb Ewropeaidd

Eginyn erthygl sydd uchod am Lithwania. Gallwch helpu Wicipedia drwy ychwanegu ato

Chwiliwch am Lithwania
yn Wiciadur.