Lichfield

Wyneb gorllewinol cadeirlan Caerlwytgoed

Dinas fechan yng nganolbarth Lloegr yw Caerlwytgoed (Lladin Letocetum) (Saesneg Lichfield). Fe'i lleolir yn Swydd Stafford, 25 km (14 milltir) i'r gogledd o Birmingham. Mae'n enwog am ei chadeirlan. Mae'n bwysig fel canolfan eglwysig, er nad yw wedi datblygu fel canolfan ddiwydiannol. Ei phoblogaeth yw 27,900 (Cyfrifiad 2001).

Hanes

Daw enw Lichfield o'r Frythoneg *Leitocaiton, enw yn cynnwys elfennau cytras â'r geiriau Cymraeg cyfoes llwyd a coed. Benthyciwyd yr enw hwn gan y Rhufeiniaid fel y Lladin Letocetum, a ddatblygodd i elfen gyntaf yr enw modern. Ychwanegwyd yr elfen field mewn Saesneg Canol. Cyfeirir at y ddinas ym marddoniaeth Hen Gymraeg fel Caer Lwytgoed, yn adlewyrchu tarddiad yr enw (Williams 1945: 6).

Cedwir Llyfr Sant Chad, llawysgrif Ladin sy'n cynnwys y darn hynaf Cymraeg ysgrifenedig mewn llyfr sydd wedi goroesi, yng nghadeirlan Caerlwytgoed.

Adeiladau a chofadeiladau

• Amgueddfa Samuel Johnson
• Eglwys gadeiriol
• Palas yr esgob
• Theatr Garrick
• Tŷ Erasmus Darwin

Enwogion

• Elias Ashmole (1617-1692), hanesydd a gwleidydd
• Samuel Johnson (1709-1784), awdur
• Richard Allinson (g. 1958), cyflwynwr radio

Gweler hefyd

• Letocetum
• Llyfr Sant Chad
• Rhestr enwau Cymraeg ar drefi a llefydd eraill yn Lloegr

Ffynonellau

• Ifor Williams, Enwau lleoedd (Gwasg y Brython, Lerpwl, 1945).