Korrika

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
15fed Korrika yn mynd trwy Soraluze
Croesawu'r Korrika
Taith Korrika 2013.
Pasio pastwn 'y tyst' o law i law pob cilomedr

Rhediad 2300km (1400 milltir) ydy'r Korrika (Rhedeg) a gynhelir pob ail flwyddyn ers 1980 er mwyn hyrwyddo'r iaith Fasgeg.

Mae miloedd o bobl yn cymryd rhan, gan redeg yn eu tro rhannau'r marathon trwy'r dydd a thrwy'r nos am 11 diwrnod dros Euskal Herria (Gwlad y Basg). Trefnir y rhediad gan fudiad AEK i godi arian ar gyfer eu canolfannau dysgu Basgeg ac ymgyrchoedd llythrennedd i oedolion.

Mae rhedwr ar flaen y Korrika yn dal yn uchel 'y tyst' sef pastwn pren, yn debyg i'r modd mae rhedwr Olympaidd yn dal y fflam. Mae pastwn 'y tyst' yn cael ei basio ymlaen i redwr nesaf pob cilomedr.

Wrth i'r Korrika cael ei rhedeg dydd a nos mae'n meddwl bod pastwn 'y tyst' yn mynd o law i law yn ddi-stop am 11 diwrnod.[1][2]

Mae arian yn cael ei godi trwy 'brynu' neu noddi cilomedrau'r rhedwyr.

Y tu mewn y pastwn mae neges gudd wedi'i ysgrifennu. Tynnir y neges a'i darllen ar ddiwedd y 2300km fel uchafbwynt y seremoni derfynol.


Slogan y flwyddyn[golygu]

Tu ôl i'r rhedwr yn dal y pastwn mae trof mawr o redwyr eraill gyda baner slogan Korrika y flwyddyn honno.

Mae rhai slogannau y gorffennnol wedi cynnwys:

  • Euskara, zeurea (Mae Euskara yn berthyn i ti)
  • Maitatu, ikasi, ari... euskalakari (Caru, dysgu, ymarfer yr Iaith)
  • Ongi etorri euskaraz (Croeso i fywyd yn yr iaith)
  • Heldu (Cyrraedd)
  • Yn 2015: Eusk – ahal- dun (chwarae ar y gair 'Euskaldun' = siaradwr yr iaith gyda'r gair 'ahal' = gallu)[3]

Wrth gyrraedd trefi a phentrefi croesawir y rhedwyr gan dorfeydd yn chwifio baneri a digwyddiadau cerddoriaeth a dawnsio.

AEK[golygu]

Trefnwyr y Korrika yw Alfabetatze Euskalduntze Koordinakundea - AEK (Llythrennedd a Chydweithrediad dros Fasgeg). Mudiad a sefydlwyd ym 1976 i hyrwyddo Euskara – yr iaith Fasgeg trwy ei dysgu fel ail iaith i oedolion.

Mae AEK hefyd yn rhoi cryn bwyslais ar lythrennedd ac yn annog a chynorthwyo oedolion sydd yn siaradwyr Euskara yn barod i fod yn hyderus gyda ysgrifennu a darllen yr iaith.

Mae AEK wedi datblygu rhwydwaith eang o dros 100 Euskaltegi (canolfannau dysgu'r iaith Fasgeg) sydd yn cyflogi dros 600 o athrawon. Mae'r Euskaltegi bellach wedi'u lleoli ym mhob rhan o Euskal Herria (Gwlad y Basg), yn cynnwys yr ardaloedd yn Ffrainc a Nafarroa (Sbaeneg: Navarra).

Dechreuwyd AEK ar ddiwedd cyfnod pan orfodid y Sbaeneg yn unig iaith y wlad gan lywodraeth Madrid.

Ers y 1970au sefydlwyd senedd hunanlywodraethol yn debyg i Gynulliad Cymru mewn tair o saith talaith Gwlad y Basg. Yn yr ardaloedd yma mae'r llywodraeth Basgeg yn noddi'n hael gweithgaredd AEK. Ond yn y tair talaith yn Ffrainc a hefyd Nafarroa (Sbaeneg: Navarra, talaith nid yw lywodraeth Sbaen yn cydnabod fel rhan o weddill Gwald y Basg) mae statws a defnydd swyddogol o'r iaith dal yn gyfyngedig iawn.

Mae llywodraeth leol Nafarroa wedi bod yn wrthwynebus i'r Korrika'n croesi eu tiriogaeth a bu tensiwn rhwng y rhedwyr a'r Guarda Civil (heddlu milwrol Sbaen).[4] [5]

Ysbrydoli gwledydd eraill[golygu]

Mae llwyddiant y Korrika wedi ysbrydoli rhediadau dros ieithoedd eraill.

  • Ras yr Iaith – Cymru. Cynhaliwyd fersiwn Cymru o'r Korrika dros y Gymraeg am y tro cyntaf ar Wener 20 Mehefin 2014. Yn ystod y dydd, rhedodd hyd at 1,000 o bobl o Senedd-dy Glyndŵr ym Machynlleth trwy ganol trefi Aberystwyth, Tregaron, Llambed, Aberaeron, Cei Newydd, Llandysul, Castell Newydd Emlyn ac Aberteifi[6]

Darllen Pellach[golygu]

Lleoliad Gwlad y Basg
Taleithiau Gwlad y Basg
  • Korrika: Basque Ritual For Ethnic Identity (The Basque Series), Teresa Del Valle, ISBN-13: 978-0874172157
  • Gwlad y Basg - Yma o Hyd! Hanes Goroesiad Cenedl - Robin Evans, 2012. Gwasg Carreg Gwalch. ISBN: 9781845273316 (1845273311)

Dolenni allanol[golygu]

Cyfeiriadau[golygu]