John Montagu, 4ydd Iarll Sandwich

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
John Montagu, 4ydd Iarll Sandwich, 1783, gan Syr Thomas Gainsborough

Olynodd John Montagu, 4ydd Iarll Sandwich, PC, FRS (3 Tachwedd 1718–30 Ebrill 1792)[1] ei daid, y 3ydd Iarll i Iarllaeth Sandwich, yn 1729, pan oedd ond yn ddeg oed. Deiliodd amryw o swyddi milwrol a gwleidyddol yn ystod ei oes, ond mae fwyaf enwog oherwydd i bobl honni mai ef ddyfeisiodd y frechdan, Sandwich yn Saesneg.

Bywgraffiad[golygu]

Addysgwyd yn Eton a Choleg y Drindod, Caergrawnt, treuliodd Montagu cryn dipyn o amser yn teithio, a phan ddychwelodd i Loegr ym 1739 cymerodd ei sedd yn Nhŷ'r Arglwyddi fel un o gefnogwyr Dug Bedford. Apwyntwyd ef yn yn o Gomisiynwyr yr Forlys odan arweiniaeth Bedford, ac yn Chyrnol yn y Fyddin.

Anfonwyd ef i weinyddu fel plenipotensiwr yn y gyngres yn Breda yn 1746, a fe gariodd ymlaen i gymryd rhan yn nhrafodaethau heddwch Cytundeb Aix-la-Chapelle, a ddaeth i ban ym 1748. Ym mis Chwefror 1748, daeth e'n Arglwydd Cyntaf y Forlys, a deiliodd y swydd hyd Mehefin 1751. Ym mis Awst 1753, daeth Sandwich yn un o brif Ysgrifennyddion Gwladol, a cymerodd ran arweiniol yn erledigaeth John Wilkes am enllib aflan, er ei fod wedi ymwneud â Wileken yn yr Hellfire Club ddrwg-enwog. Perfformwyd The Beggar's Opera gan John Gay yn Covent Garden yn fuan wedyn, fe ymglymwyd Sandwich i gymeriad Jemmy Twitcher, bradwr Macheath yn y ddrama, fyth wedyn oherwydd ymddygiad Sandwich.

Yn The State Tinkers (1780), fe wnaeth James Gillray gwawdlun o Sandwich (chwith) a'i gynghreiriaid gwleidyddol fel tinceriaid analluog.

Daeth yr Arglwydd Sandwich yn Bostfeistr Cyffredin yn 1768, ac yn Ysgrifennydd Gwladol yn 1770, ac eto yn Arglwydd Cyntaf y Forlys odan weinyddiaeth Arglwydd North o 1771 hyd Mawrth 1782. Er iddo ddal sawl swydd pwysig, roedd Sandwich yn analluog ac yn llwgr.

Dywed y tanseilwyd yr ymdrechion môrol yn y Rhyfel Cylchdroadol Americanaidd gan anallu Sandwich yn y Forlys.[2]

Priododd Sandwich Dorothy Fane, merch Isiarll 1af Fane, a cawsont fab, John, Isiarll Hinchingbrooke (1743–1814), a olynodd ei dad fel y 5ed Iarll. Trasiedi personol cyntaf Sandwich oedd dirywiad yn iechyd ei wraig, yn y diwedd, aeth hi'n wallgof. Fe gafodd Sandwich 16 mlynedd o hapusrwydd yn ddiweddarach gyda'r cantores opera Martha Ray, a cawsont tua naw o blant, roedd Basil Montagu (1770–1851), llenor, arbenigwr cyfreithiol a dyngarwr, yn un ohonynt.[3] Bu trasiedi arall ym mis Ebrill 1779 pan lofruddwyd Ray yng nghyntedd y Tŷ Opera Brenhinol yn Covent Garden gan gwynwr cenfigenus, James Hackman, Rheithor Wiveton. Ni ddaeth Sandwich fyth drost ei alar.

Y Frechdan[golygu]

Mae'n bosib y gymerwyd y gair Saesneg am frechdan, sandwich, ar ôl Arglwydd Sandwich, ond ni ddyfeiswyd y frechdan ganddo.[4] Mae amgylchiadau dyfeisiad y frechdan yn dal i gael eu dadlau hyd heddiw. Fe argraffwyd achlust yn llawlyfr teithio Tour to London gan Pierre Jean Grosley, gan ffurfio'r chwedl boblogaidd mai bara a chig a gynhaliodd yr Arglwydd Sandwich wrth y bwrdd gamblo[5]. Ond mae bywgraffwr Sandwich, N.A.M. Rodger, yn cynnig y syniad y bu'n mwy tebygol iddo fwyta ei frechdan cyntaf wrth ei ddesg oherwydd ei ymrwymiadau i'r forlu, gwleidyddiaeth a'r celfeddydau.

Mae'n bosib mai brawd yng nghyfraith Sandwich, Jerome de Salis a anwyd yn Gweriniaeth Grisons, a ddygodd ef am frechdannau.

Cronoloeg[golygu]

  • 1718 Ganwyd ar 3 Tachwedd 1718
  • 1729 olynu ei daid, Edward y 3ydd Iarll, i'r iarllaeth
  • 1729 Addysgwyd yn Eton a Coleg y Drindod, Caergrawnt
  • 1740/41 (hen galendr/calendr newydd), 14 Mawrth, priodi yr Anrhydeddus Dorothy Fane yn Sant James, San Steffan
  • 1746 Cael ei anfon fel plenipotensiwr i'r gyngres yn Breda, ac yn cario 'mlaen i gymryd rhan yn y trafodaethau hyd i Gyrundeb Treaty of Aix-la-Chapelle cael ei arwyddo ym 1748
  • 1748 Dod yn Arglwydd Cyntaf y Forlys
  • 1763 Dod yn un o'r prif Ysgrifennyddion Gwladol
  • 1768 Dod yn Postfeistr Cyffredin
  • 1770 Dod yn Ysgrifennydd Gwladol
  • 1771–1782 Dod yn Arglwydd Cyntaf y Forlys unwaith eto
  • 1779 His mistress Martha Ray, mother of nine of his children, murdered by her admirer James Hackman
  • 1782 Ymddeolodd ym mis Mawrth
  • 1792 Bu farw ar 30 Ebrill

Cyfeiriadau[golygu]

  1. William Weber. "4th Earl of Sandwich", Grove Music Online, gol. L. Macy, grovemusic.com (angen cofrestru).
  2. National Register of Historic Places Application for HMS Culloden
  3. Covent Garden : Part 2 of 3, Old and New London: Volume 3 (1878), tud. 255-269. "Miss Ray had borne to Lord Sandwich no less than nine children, five of whom were then living. One of these afterwards attained distinction, Mr. Basil Montague, Q.C., eminent both as a lawyer and as a man of letters, who died in 1851.." According to several sources, Sandwich was unable to provide adequately and permanently for his mistress and their children; she therefore encouraged the suit of Captain James Hackman, who later exchanged the army for the clergy.
  4. Sandwiches, History of Sandwiches
  5. Hexmasters Faktoider: Sandwich

Dolenni allanol[golygu]


Swyddi gwleidyddol
Rhagflaenydd:
The Duke of Bedford
Arglwydd Cyntaf y Forlys
1748–1751
Olynydd:
Arglwydd Anson
Rhagflaenydd:
George Grenville
Arglwydd Cyntaf y Forlys
1763
Olynydd:
Iarll Egmont
Rhagflaenydd:
Iarll Halifax
Ysgrifennydd Gogleddol
1763–1765
Olynydd:
Dug Grafton
Rhagflaenydd:
Iarll Rochford
Ysgrifennydd Gogleddol
1770–1771
Olynydd:
Iarll Halifax
Rhagflaenydd:
Sir Edward Hawke
Arglwydd Cyntaf y Forlys
1771–1782
Olynydd:
The Viscount Keppel
Pendefigaeth Lloegr
Rhagflaenydd:
Edward Montagu
Iarll Sandwich
1729–1792
Olynydd:
John Montagu