Gwefus

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio
Gwefusau merch
Gwefusau babi
Dolur annwyd ar wefus isaf dyn

Ymylon y geg ddynol (ac anifail) yw gwefus (lluosog: gwefusau) sydd wedi'u lleoli ar yr wyneb, o gwmpas y geg, ac o flaen y dannedd. Maent yn ddarnau hyblyg, symudol ac yn rhan hanfodol o yfed, siarad a chusanu. Oddi mewn i'r wefus, ceir haen denau o groen, gwaed, cyhyrau a nerfau.

Stwythur[golygu | golygu cod y dudalen]

Gelwir y wefus uchaf yn Lladin yn "Labium superius oris" a'r wefus isaf yn "Labium inferius oris".[1][2] Gelwir ymyl y wefus yn 'ymyl fermilion' neu'n 'fwa ciwpid' mewn sawl iaith, sy'n cysylltu'r gwefusau gyda serch.[3][4][5] "Procheilon" neu'n "tuberculum labii superioris" yw rhan canol y wefus uchaf,neu "labial tubercle".[6] Mae'r rhan canol un, sy'n hollt fertig, yn cael ei alw'n "ffiltrwm".[7]

Mae croen y gwefusau'n denau o'i gymharu â chroen yr wyneb, ac fe'i gwnaed o 3 - 5 haen o gelloedd yn hytrach na hyd at 16 haen fel y ceir ar y wyneb ddynol. Ymddengys y gwythiennau cochion drwy groen y gwefusau, sy'n rhoi iddynt eu lliw. Goleuaf yw croen yr wyneb, cochaf yw'r gwefusau gan fod ynddynt lai o felanin. Y wefus yw'r rhan honno sy'n ffin rhwng croen allanol y corff a philen fwcaidd mewnol y corff.

Ni cheir blew ar groen y gwefusau na chwarennau chwys ychwaith. Oherwydd hyn, nid ydynt yn cael eu hamddiffyn gan haenau o olew a chwys - sy'n hanfodol i gadw'r croen wedi'i iro, yn llyfn, i wrthsefyll pathogenau ac i reoli tymheredd. Canylyniad y diffyg hwn yw fod y gwefusau'n sychu ac yn hollti'n hawdd.

Rhannau nwydus[golygu | golygu cod y dudalen]

Oherwydd y nifer fawr o nerfau, mae'r gwefusau'n sensitif i deimlad ac yn cael eu edfnyddio i gusannu ac fel arfer, ceir teimlad braf o wneud hynny. Y mwyaf o oestrogen sydd gan merch yn ei chorff, y mwyaf yw ei llygaid a'i gwefusau, a chyfrifir hyn yn atyniadol gan ei fod yn ei gwneud yn fwy benywaidd. Oherwydd hyn, ac er mwyn denu cymar neu wneud ei hun yn fwy rhywiol, mae merch yn eu chwyddo (o ran maint a lliw) gyda minlliw.

Defnyddir y gwefusau i sugno er mwyn rhoi pleser ac er mwyn yfed; maent yn angenrheidiol i fabi sugno teth ei fam.


Geirdarddiad[golygu | golygu cod y dudalen]

Ymddengys y gair mewn Hen Gernyweg a Llydaweg Canol fel Gueus ac mae'n tarddu o'r Frythoneg 'fu' neu 'fo' sef 'chwythu allan' - fel yn y gair "llyfu".[8] Ymddengys am y tro cyntaf mewn Cymraeg ysgrifenedig yn y Llyfr Du o'r Waun: 'ar deuegat... ar duygueus' a thua'r un cyfnod ym Mrut Dingestow: 'y rei a werynant gvywon weussoed'.

Mewn llenyddiaeth[golygu | golygu cod y dudalen]

Canodd Gruffudd ab Ieuan ap Llywelyn Fychan (c.1485-1553):

Gwefusau fel mannau mêl,
Gwrid brig y cerrig cwrel.

Galeri[golygu | golygu cod y dudalen]

Ymadroddion[golygu | golygu cod y dudalen]

  • gwefus yng ngwefus
  • gwefus bur
  • gwefus fylchog
  • gwefus y fuwch: cowslip

Gweler hefyd[golygu | golygu cod y dudalen]

Cyfeiriadau[golygu | golygu cod y dudalen]

Wiktionary-logo-cy.png
Chwiliwch am gwefus
yn Wiciadur.