Traphont Pontcysyllte

Oddi ar Wicipedia
(Ailgyfeiriad oddi wrth Dyfrbont Pont-Cysyllte)
Neidio i: llywio, chwilio
Afon Dyfrdwy yn llifo dan y draphont
Y draphont

Mae Pontcysyllte yn draphont a ellir ei forio, sy'n dwyn Camlas Llangollen drost ddyfryn Afon Dyfrdwy rhwng pentrefi Trefor a Froncysyllte, i'r dwyrain o Langollen. Cwblheuwyd adeiladu'r bont yn 1805, ond hon hyd heddiw, yw'r draphont hiraf ac uchaf ym Mhrydain, ac mae'n adeiladwaith sydd wedi ei restru ar Raddfa I Adeiladau Rhestredig.[1] Yn ogystal mae'n un o Safleoedd Treftadaeth y Byd Cymru.

Hanes[golygu]

Adeiladwyd y draphont gan Thomas Telford a William Jessop, mae'n 1,007 troedfedd o hyd, 11 troedfedd o led a 5 troedfedd 3 modfedd o ddyfner. Mae wedi ei gyfansoddi o gafn haearn bwrw wedi ei ddal 126 troedfedd uwchben yr afon gan 19 colofn o waith maen cafn. Mae gan bob colofn rychwant o 53 troedfedd. Roedd llawer yn amheus o'r adeiladwaith, ond roedd Telford yn hyderus: adeiladodd oleiaf un draphont i'r cynllun hwn gynt (sef Traphont Longdon-on-Tern) ar Gamlas Amwythig, mae hon dal i'w gweld yno heddiw yng nghanol cae, er gadawyd y camlas flynyddoedd yn ôl.

Mae'r cymrwd a ddefnyddwyd i'w hadeiladu yn cynnwys calch, dŵr a gwaed ych. Cynhyrchwyd y taflau haearn yn Ffowndri Plas Kynaston, a thaflwyd pob uniad cynffonnog i fewn i'r nesaf. I galchu'r cymalau, defnyddwyd gwlân Cymreig wedi ei drochi mewn siwgr berwedig, ac wedyn eu seilio â phlwm. Gadawyd ef am chwe mis i gadarnhau ei fod yn dal dŵr cyn cael ei ddefnyddio.

Yn ran o be'i elwyd yn wreiddiol, Camlas Ellesmere, roedd yn un o gampweithiau cyntaf peirianneg sifil a gyflawnwyd gan y peiriannwr sifil enwog Thomas Telford (a gafodd ei orchwylio gan y peiriannwr camlas mwy profiadol, William Jessop). Cyflenwyd y haearn gan William Hazeldine o'i ffowndri yn Amwythig a gerllaw yng Nghefn Mawr. Agorwyd y draphont ar 26 Tachwedd 1805, ar ôl cymryd tua deng mlynedd a £47,000 i'w dylunio a'i hadeiladu.

Traphont Pontcysyllte Sir Wrecsam 03.JPG

Mae'r llwybr halio wedi ei gydbwyso drost y cafn, sydd yr un lled â'r draphont i alluogi i gychod cul symyd yn fwy rhydd drost y dŵr. Mae cerddwyr wedi eu amddiffyn gan rheiliau ar un ochr allanol y llwybr, ond ni ddefnyddwyth y tyllau ar gyfer y rheiliau ar ochr arall y llwybr. Gan fod ymyl y cafn ond chwe modfedd uwchben y dŵr, ac felly odan bwrdd y cychod cul, does dim byd rhwng gyrrwr y cwch a disgyniad anferthol i waelod y dyffryn.

Roedd handlen hygyrch yn arfer bod mewn cwtsh ar y llwybr troed yng nghanol y rhychwant canolog, achosi tynnu'r handlen hwn i ddŵr dasgu i lawr i'r afon isod. Gall dal weld y tasgiad pob cwpl o flynyddoedd pan wagir y draphont er mwynt ei chynnal.

Statws[golygu]

Cynigiwyd y draphont fel cystadleuwr ar gyfer statws Safle Treftadaeth y Byd yn 2005, ar ei hail ganmlwyddiant,[2] a chynigiwyd yn swyddogol 2006.[3] Ar y 28fed o Fehefin 2009 rhoddwyd statws Safle Treftadaeth y Byd i'r bont gan bwyllgor UNESCO ym Madrid.

Dolenni allanol[golygu]

Cyfeiriadau[golygu]