Santes Dwynwen

Oddi ar Wicipedia
(Ailgyfeiriad oddi wrth Dwynwen)
Neidio i: llywio, chwilio
Enghraifft o boblogeiddio Santes Dwynwen o'r 1990au ymlaen, gan Wasg y Lolfa.

Nawddsantes cariadon Cymru yw Dwynwen a oedd yn un o'r harddaf o 24 merch Brychan Brycheiniog, yn y 5ed ganrif.[1] Dethlir diwrnod Santes Dwynwen ar 25 Ionawr trwy i gariadon anfon cardiau i'w gilydd.

Hanes a thraddodiad[golygu]

Cysylltir Dwynwen ag Ynys Môn a rhoddodd ei henw i eglwys ar Ynys Llanddwyn (ger Rhosyr, Niwbwrch) ac yn hen blwyf Porthddwyn. Ceir eglwysi cysegredig iddi ym Morgannwg yn ogystal a St Adhwynn, Advent, Cernyw.

Eglwys Sen Adhwynn (Saesneg: St Adwenna) ym mhentref Advent, Cernyw.

Yn ôl y chwedl, roedd Dwynwen mewn cariad â Maelon Dafodrill ond roedd ei thad am iddi briodi tywysog arall. Yn ei gynddaredd, treisiodd Maelon hi. Ffodd i'r goedwig lle gweddïodd ar i Dduw ei ryddhau o'i chariad at Maelon; wedi iddi syrthio i gysgu, ymddangosodd angel yn cario sudd melys a fyddai'n dileu yr holl atgofion oedd ganddi o Faelon ac i'w droi yn ddarn o rew. Yna, rhoddodd yr angel dri dymuniad iddi. Yn gyntaf, gofynnodd am i Maelon gael ei ddadmer. Yn ail gofynnodd i Dduw ateb gweddiau y gwir gariadon a oedd yn gofyn iddi am atebion ac yn drydydd gofynnodd am beidio a phriodi byth. Ar ôl i'w dymuniadau cael eu gwireddu, penderfynnodd Dwynwen wasanaethu ac ymdynghedu i Dduw weddill ei hoes. Aeth i fyw ar Ynys Llanddwyn ger traeth Niwbwch tan ei marwolaeth yn OC 460.

Adfeilion Eglwys Llanddwyn a'r Groes Geltaidd.

Yn ôl y tair gweddi Ladin a ychwanegwyd at Lyfr Offeren Bangor yn 1494, cerddodd Dwynwen yr holl ffordd dros fôr Iwerydd rhag llid Maelgwn Gwynedd. Yn llawysgrifau Iolo Morganwg ceir fersiwn wahanol, sef y fersiwn uchod. Ym marddoniaeth Dafydd Trefor (c.1460 - 1528) disgrifir cleifion yn cael eu hiachau gerllaw ei ffynnon a'i chapel.

Dafydd ap Gwilym[golygu]

Saif adfeilion eglwys Dwynwen hyd heddiw ar ynys Llanddwyn. Yn ystod y 14eg ganrif gwelodd y bardd Dafydd ap Gwilym ddelw aur o Dwynwen y tu mewn i'r eglwys. yn ddewr (neu'n ddigywilydd) gofynodd iddi fod yn llatai rhyngddo a Morfudd, y ferch y dymunai ei hennill. Gwnaeth hyn, er fod Morfudd eisoes yn briod!

Cyfeiriadau[golygu]

  1. Gwefan Amgueddfa Cymru; adalwyd 17 Ionawr 2013

Dolen allanol[golygu]