Castell Cawr
53°17′N 3°36′W / 53.28°N 3.6°W
Mae Castell Cawr (bryngaer) yn fryngaer Geltaidd sylweddol tua 2ha, sy'n perthyn i Oes yr Haearn, ac sydd wedi'i lleoli ger Abergele yn Conwy, Cymru; cyfeirnod OS: SH935767. Nid oes cloddio archaeolegol wedi digwydd yma.[1]
Cofrestrwyd y fryngaer hon gan Cadw a chaiff ei hadnabod gyda'r rhif SAM unigryw: DE114.[2] Ceir tua 300 o fryngaerau ar restr CADW o henebion, er bod archaeolegwyr yn nodi bod oddeutu 570 ohonyn nhw i gyd yng Nghymru.
Mae'r gaer yn mesur 186m (gogledd i dde) wrth 130m ac o ffurf led hirgsgwar. Ar ochrau'r de a'r dwyrain amddiffynir y gaer gan lethrau syrth y bryn ond ar ochrau'r gogledd a'r gorllewin ceir olion clawdd. Ceir mynedfa sy'n troi i mewn ar ei hun yn y clawdd gorllewinol. Er nad oes modd profi hynny heb gloddio archaeoloegol, mae'r gaer yn dyddio o Oes yr Haearn, yn ôl pob tebyg.[3][4]
Fel arfer, fel mae'r gair yn ei awgrymu, ar fryn y codwyd y caerau hyn, er mwyn i'r amddiffynwr gael mantais milwrol. Un o'r bryngaerau mwyaf trawiadol yng Nghymru ydy Tre'r Ceiri, a hon yw'r fryngaer Oes Haearn fwyaf yng ngogledd-orllewin Ewrop.[5] Mae ei harwynebedd oddeutu 2.5ha.[6] Y mwyaf o ran maint (arwynebedd), fodd bynnag ydy Bryngaer Llanymynech sydd ag arwynebedd o 57 hectar.[7]
Lloches i gartrefi a gwersyllfeydd milwrol oedd eu pwrpas felly, cyn y goresgyniad Rhufeinig; a chafodd cryn lawer ohonynh nhw eu hatgyfnerthu a'u defnyddio, yng nghyfnod y Rhufeiniaid; er enghraifft Dinorben yng ngogledd Cymru. Oes aur bryngaerau gwledydd Prydain oedd rhwng 200 CC ac OC 43.
Gweler hefyd [golygu]
Cyfeiriadau [golygu]
- ↑ Coflein
- ↑ Cofrestr Cadw.
- ↑ Coflein
- ↑ Helen Burnham, Clwyd and Powys yn y gyfres A Guide ot Ancient and Historic Wales (Cadw/HMSO, 1995), tud. 195.
- ↑ References Wales gan John May; Gwasg Prifysgol Cymru.
- ↑ Gwefan y BBC
- ↑ Gwefan CPAT
