Aberfan

Oddi ar Wicipedia
Neidio i: llywio, chwilio

Cyfesurynnau: 51°41′36″N 3°20′45″W / 51.693283°N 3.345723°W / 51.693283; -3.345723

Aberfan
South entrance to Aberfan - geograph.org.uk - 83369.jpg
Yr olygfa o'r de.
Aberfan is located in Cymru
Aberfan

Aberfan Cymru
Cyfeirnod grid yr AO SO070002
Cymuned Dyffryn Merthyr
Sir Merthyr Tydfil
Sir seremonïol Merthyr Tydfil
Gwlad Cymru
Gwladwriaeth sofran Y Deyrnas Unedig
Tref bost Merthyr Tydfil
Rhanbarth cod post CF48
Cod deialu 01443
Yr Heddlu
Tân
Ambiwlans Cymru
Senedd yr Undeb Ewropeaidd Cymru
Senedd y DU Merthyr Tudful a Rhymni
Cynulliad Cymru Merthyr Tudful a Rhymni
Rhestr llefydd: y DU • Cymru •

Mae Aberfan yn bentref ym mwrdeistref sirol Merthyr Tudful. Rhed yr Afon Taf yn ogystal a Llwybr Taf (sy'n dirwyn o Droed-y-rhiw, i Dreharri) trwy'r pentref. Saif tua 6.4 km i'r de o Ferthyr Tydfil. Ceir dwy ysgol yma: Ysgol Gynradd Ynysowen ac Ysgol Gynradd Gymraeg Rhyd-Y-Grug.

Trychineb Aberfan[golygu]

Prif erthygl: Trychineb Aberfan.

Ar ddydd Gwener yr 21ain o Hydref 1966, am 9.15 y bore, llithrodd tomen lo o weithfa rhif 7 i lawr llethrau'r bryniau uwchlaw'r pentref gan gladdu Ysgol Gynradd Pantglas ac ugain o dai a ffermdy. Lladdwyd 144 o bobl gan gynnwys 116 o blant, gyda'r mwyafrif ohonynt rhwng 7 a 10 oed. Lladdwyd pump athro yn y drychineb. Dim ond cnewllyn o ddisgyblion a oroesodd y digwyddiad.

Beddau'r plant a'r oedolion a laddwyd

Roedd y domen lo yn cynnwys creigiau o bwll glo lleol. Roedd y disgyblion newydd adael y gwasanaeth boreuol yn y neuadd, lle buont yn canu "All Things Bright and Beautiful", am eu hystafelloedd dosbarth, pan glywsant swn mawr y tu allan. Roedd yr ystafelloedd dosbarth ar ochr y tirlithriad.

Trychineb Aberfan 21ain o Hydref 1966

Rhoddwyd y bai am y drychineb ar y Bwrdd Glo Cenedlaethol gan dribiwnlys, ac fe'i orchmynwyd i dalu iawndal o £500 am bob plentyn i deuluoedd y meirw. Darganfuwyd fod y tomen lo wedi bod yn suddo ers misoedd, ond ni wnaethwyd dim am y mater. Dywedwyd fod dwr wedi cynyddu yn y pentwr o wastraff ar ben y mynydd gan achosi i'r gwastraff lifo i lawr y mynydd.

Ar ôl nifer o apeliadau, defnyddiwyd rhan o'r gronfa i wneud gweddill y tip glo yn ddiogel ac osgodd y Bwrdd Glo Cenedlaethol y gost lawn o wneud hyn. Ad-dalodd llywodraeth y Blaid Lafur £150,000 ym 1997, ond pe bai chwyddiant wedi cael ei ystyried byddai'r swm hwn yn agos i £2 miliwn.

Caewyd y pwll glo ym 1989.

Ym mis Chwefror 2007 cyhoeddodd Llywodraeth y Cynulliad gyfraniad o £2 filiwn i Gronfa Goffa Trychineb Aberfan, fel rhyw fath o iawndal am yr arian a gafodd y llywodraeth yn y cyfnod yn union ar ôl y drychineb.

Cyfeiriadau[golygu]